SPIS TREŚCI

 I. LAIKAT W DOKUMENTACH KOŚCIOŁA POWSZECHNEGO


II. SUGESTIE I PROPOZYCJE DOTYCZĄCE ZAANGAŻOWANIA
LAIKATU W ARCHIDIECEZJI SZCZECIŃSKO-KAMIEŃSKIEJ

Obszary aktywności laikatu
Małe grupy szansą aktywności świeckich w Kościele i świecie
Formacja jako warunek aktywności laikatu
Przemiana i uświęcenie rzeczywistości ziemskich w duchu Ewangeliiprzez rodzinę
Zaangażowanie w sferze społecznej i politycznej
Odpowiedzialność za udział w misji Kościoła diecezjalnego
Parafia miejscem autentycznej jedności wierzących w Kościele
Autoidentyfikacja ze wspólnotą parafialną
Kościół domowy – małżeństwa i rodziny chrześcijańskie
Indywiduale apostolstwo, wolontariat i caritas


III. WSKAZANIA I UWAGI KOŃCOWE


ANEX

A. HISTORYCZNO – SOCJOLOGICZNE UWARUNKOWANIA MISJI KATOLIKÓW ŚWIECKICH W ARCHIDIECEZJI SZCZECIŃSKO-KAMIEŃSKIEJ

Obecność Słowian, Polaków i Kościoła katolickiego do roku 1945
Organizacja Kościoła na Ziemiach Zachodnich po roku 1945

B. SPECYFIKA I ŚRODOWISKOWA ODMIENNOŚĆ ARCHIDIECEZJI SZCZECIŃSKO-KAMIEŃSKIEJ

Cechy odmienności i wyrazistości Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej
Kościół diecezjalny jako wrażliwy uczestnik życia publicznego na Pomorzu Zachodnim

__________________________________________________________________

I

LAIKAT W DOKUMENTACH KOŚCIOŁA POWSZECHNEGO


1. Nauczanie Kościoła dotyczące katolików świeckich, zaczerpnięte z bogactwa dokumentów Magisterium, jest nadrzędnym wymogiem dla każdego, kto podejmuje próbę pogłębienia wiedzy, poznania i wskazania nowych dróg dla podnoszenia rangi obecności świeckich w Kościele. Ustawicznie poszukiwana jest odpowiedź na pytanie: kim są wierni świeccy w Kościele? W sposób opisowy Sobór Watykański II naucza, że: Pod nazwą świeckich rozumie się tutaj wszystkich wiernych chrześcijan nie będących członkami stanu kapłańskiego i stanu zakonnego prawnie ustanowionego w Kościele, mianowicie wiernych chrześcijan, którzy jako wcieleni przez chrzest w Chrystusa, ustanowieni jako lud Boży i uczynieni na swój sposób uczestnikami kapłańskiego, prorockiego i królewskiego urzędu Chrystusowego, ze swej strony sprawują właściwe całemu ludowi chrześcijańskiemu posłannictwo w Kościele i w świecie (KK 31). Tekst ten ujmuje zasadnicze elementy składające się na tożsamość wiernego świeckiego . Ewangelia, stając się jedynym i najważniejszym odniesieniem dla działania każdego człowieka, jest fundamentem budowania postaw i zachowań osób i społeczeństw. To właśnie w niej zakorzenione być musi myślenie i sprawcze postępowanie katolików.

2. Chcąc w pełnym blasku ukazać miejsce i rolę laikatu w trzecim tysiącleciu trwania zbawczej misji Chrystusa, Kościół nakazuje przywołać także to, co stanowi o przyjmowanym przezeń stanowisku na przestrzeni wieków. Szczególną rolę drogowskazów pełnią tu Katechizm Kościoła Katolickiego oraz dokumenty Soboru Watykańskiego II, a w tym Konstytucja dogmatyczna o Kościele, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym i Dekret o apostolstwie świeckich. Obok tych dokumentów o charakterze fundamentalnym niemniejsze znaczenie posiadają: encyklika Rerum novarum Leona XIII, adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi, list apostolski Octogesima adveniens oraz encyklika Populorum progressio papieża Pawła VI oraz adhortacja apostolska Christifideles laici Ojca Świętego Jana Pawła II. Dopełnieniem wielowymiarowego i uniwersalnego widzenia obecności laikatu w świecie współczesnym są encykliki Jana Pawła II: Redemptor hominis, Laborem exercens, Sollicitudo rei socialis oraz Centesimus annus.

3. Kościół, widząc potrzebę różnokierunkowego opisania funkcji i zadań świeckich członków, pragnie umocnić ich swym zrozumieniem i pouczeniem również w konkretnych obszarach życia społecznego. Tak dzieje się w nauczaniu społecznym Kościoła, tak jest również w nauczaniu o życiu w małżeństwie i rodzinie, w postrzeganiu miejsca i roli szkoły, uczelni wyższej w ocenie procesów kulturotwórczych. Każdy z tych obszarów był i jest przedmiotem dogłębnej troski i analizy, co też zawarte zostało w wielu doniosłych dokumentach, by przywołać jeszcze encyklikę Humanae vitae papieża Pawła VI, adhortację apostolską Familiaris consortio, encyklikę Evangelium vitae oraz cały szereg listów i katechez na temat małżeństwa i rodziny Jana Pawła II. Pełny wykład Kościoła o szkole i wychowaniu znajdujemy w encyklice Piusa XI Divini illius Magister, w Deklaracji o wychowaniu chrześcijańskim Vaticanum II, w adhortacji apostolskiej Catechesi tradendae Jana Pawła II oraz w konstytucjach apostolskich i dokumentach Kongregacji do Spraw Wychowania Katolickiego oraz Kongregacji do Spraw Duchowieństwa. Wskazania dla ludzi współodpowiedzialnych za tworzenie i przekaz kultury znajdziemy w soborowym Dekrecie o środkach społecznego przekazywania myśli oraz w bogactwie opracowań Papieskiej Rady do spraw Środków Społecznego Przekazu oraz Papieskiej Rady do spraw Kultury.

4. Warto tu również nadmienić, iż wiele wskazań o charakterze doktrynalnym, cieszących się uznaniem Kościoła Powszechnego, ma swoje korzenie w dokonaniach Kościołów partykularnych. Niemałą rolę odegrał tutaj zaangażowany laikat.

5. Bogactwo doktrynalnych opracowań odnoszących się bezpośrednio lub pośrednio do obecności i powołania świeckich w Kościele i w świecie współczesnym jest odwzorowaniem otwartej postawy Kościoła Chrystusowego. Otwartość ta wyraża się nie tylko w dostrzeganiu złożoności problemów, przed którymi stają świeccy, ale też w chęci wspomożenia ich w wyborze postaw i zachowań wobec ról, jakie zadawane im są na różnych płaszczyznach życia społecznego. Kościół daje także przez to wyraz znaczeniu, jakie przypisuje katolikom świeckim. Podejście takie jest nie tylko, jak zwykło się uważać poza Kościołem, a nie rzadko i w jego łonie, skutkiem postanowień Soboru Watykańskiego II, ale głównie głębokiej wiary w słowa Chrystusa: Wy jesteście solą ziemi. (...) Wy jesteście światłem świata. (Mt 5, 13-16). Kolejne dokumenty podkreślają pełnoprawne uczestnictwo laikatu w misyjnym i zbawczym posłannictwie Kościoła. Określają także specyfikę tego uczestnictwa. Wyraża się ona w udziale świeckich w kapłańskiej, prorockiej i królewskiej misji Chrystusa. Oznacza to pełny i całkowity udział świeckich w Ofierze Jezusa, w dawaniu świadectwa wiary oraz w zachowaniu postawy posłuszeństwa i służebności, które to cechy ściśle odzwierciedlają wertykalny cel, jakim jest poddanie świata panowaniu Boga. Postawą tą wyraża Kościół także zobowiązanie świeckich do odczytania na nowo ich miejsca i roli. Dojrzałość chrześcijanina oznaczać ma pełne poznanie konsekwencji przyjętego sakramentu chrztu. To zaś wymaga radykalizmu postaw i zachowań, zmierzających do uzdrawiania struktur i stosunków społecznych, odczytywania znaków czasu oraz przemieniania warunków życia tak, by nie tylko nie skłaniały do grzechu, ale żeby poprzez sprawiedliwe urządzenie przyczyniały się do praktykowania cnót. Świeccy mają przywracać stworzeniu całą jego pierwotną wartość. To zaś może odbywać się tylko wówczas, gdy świadomą perspektywą i odniesieniem jest eschatologiczna wizja Królestwa Bożego.

6. Podobnie jak w większości najnowszych dokumentów Kościoła, dotyczących miejsca i zadań świeckich, wypada i tu przywołać znaczące słowa papieża Piusa XII: ”Wierni, a ściślej świeccy, zajmują miejsce w pierwszych szeregach Kościoła. Dla nich Kościół stanowi życiową zasadę ludzkiej społeczności. Dlatego to oni i przede wszystkim oni winni uświadamiać sobie coraz wyraźniej nie tylko to, że należą do Kościoła, ale że sami są Kościołem, to znaczy wspólnotą wiernych żyjących na ziemi pod jednym przewodnictwem papieża oraz biskupów pozostających z nim w łączności. Oni są Kościołem” (Pius XII, Przemówienie do nowych kardynałów, 20 II 1946 r.). Słowa te oddają trzy istotne wymiary powołania świeckich: są oni Kościołem, Kościół stanowi wzór społeczności, zadaniem świeckich członków Kościoła jest głoszenie Dobrej Nowiny.

7. Nauczanie Kościoła skierowane do laikatu wyznacza podstawowy wymiar formacji eklezjalnej. Katolicy winni być świadomi, że wiara w Chrystusa łączy się ściśle z uczestnictwem w Kościele i posłuszeństwem wobec następców apostołów. Ojciec Święty Jan Paweł II podkreślał w swym nauczaniu, iż siła i moc wiary katolików musi się w każdym momencie mierzyć z trudnością jaką jest fakt, iż Kościół jest święty, a jednocześnie składa się z grzeszników. Tak pojmowana formacja świeckich winna zawsze uwzględniać różne aspekty ich życia i prowadzić do przezwyciężenia rozłamu między wyznawaną wiarą i życiem codziennym. Winna też obejmować wszystkie nurty życia duchowego i świeckiego. Ten ostatni zaś to obecność świeckich w małżeństwie i rodzinie, w pracy, w życiu politycznym, gospodarczym i kulturalnym. Formacja to również wiedza i umiejętności, to kwalifikacje i możność odczytania powołania. Kościół poprzez swoje nauczanie proponuje i zachęca, by budować społeczeństwa otwarte, opierające się o szczere, uczciwe, sprawiedliwe i przyjazne postawy osobowe. Wolą Kościoła jest, by postawy te wypływały z głębokiego zakorzenienia w nauce Jezusa Chrystusa.

8. Synod Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej otrzymał mocne podstawy w Dokumentach II Polskiego Synodu Plenarnego, które weszły w życie w środę popielcową, dnia 28 lutego 2001 roku. Synod ten otrzymał wyjątkowe światło Ducha Świętego, gdyż zapoczątkował go nasz Rodak – Papież Jan Paweł II w dniu 8 czerwca 1991, podczas swojej IV pielgrzymki do Ojczyzny. Zamknięcia obrad synodalnych również dokonał Ten niestrudzony Pielgrzym w tysięczną rocznicę kanonizacji świętego Wojciech, w dniu 11 czerwca 1999 roku.
W części poświęconej powołaniu i posłannictwu świeckich Dokumenty podkreślają, że ta część członków Kościoła jest posłana do świata, aby być ewangeliczną solą ziemi i uświęcać świat od wewnątrz. Laikat żywo powinien reagować na wszelkie przemiany świata i objawiane przez Boga znaki czasu, aby w każdej chwili umiejętnie wskazywać na obecną w Kościele i świecie Jego Miłość.
Możliwości zaangażowania i zasady określające współpracę pomiędzy duchowieństwem a laikatem w zakresie pastoralno-liturgicznym zostały unormowane w watykańskim dokumencie z dnia 15 sierpnia 1997 r. Instrukcja o niektórych kwestiach dotyczących współpracy wiernych świeckich w ministerialnej posłudze kapłanów.

_____________________________________________________________________________

II

SUGESTIE I PROPOZYCJE DOTYCZĄCE ZAANGAŻOWANIA LAIKATU
W ARCHIDIECEZJI SZCZECIŃSKO-KAMIEŃSKIEJ


Obszary aktywności laikatu


9. Przybliżając kierunki aktywności świeckich katolików w tak odmiennej od innych polskich diecezji, jaką jest Kościół Szczecińsko-Kamieński, należy mieć na względzie to, że lud Boży: "kapłani, zakonnicy i zakonnice, świeccy - wszyscy są przedmiotem, a zarazem podmiotem komunii Kościoła i jego misji zbawienia..... Wszystkie te stany życia, zarówno wzięte razem, jak każdy z osobna, służą wzrostowi Kościoła i są różnorodnością głęboko zjednoczoną w tajemnicy komunii Kościoła i dynamicznie skoordynowaną w realizacji jego jedynej misji.... Każdy z nas i my wszyscy pracujemy w jednej i wspólnej winnicy Pańskiej, realizując różne, dopełniające się wzajemnie charyzmaty i posługi.... W Kościele-Komunii różne stany życia są bardzo ściśle ze sobą związane, aż do wzajemnego przyporządkowania....każdy z nich jest powiązany z innymi i spełnia wobec innych rolę służebną.(ChL 55)
Jednocześnie Kościół ukazuje, że wszystkie stany życia w Kościele posiadają bogatą głębię posług. Stan życia świeckiego również antycypuje „różne powołania, czyli różne drogi duchowe i apostolskie poszczególnych ludzi świeckich. Z pnia powszechnego powołania świeckich wyrastają powołania specyficzne”(ChL 56).
„Człowiek w swojej wolności wezwany jest przez Boga, by rósł, dojrzewał i przynosił owoc” (ChL 57). A więc chrześcijanie powinni działać w powszedniej codzienności tak, aby:
a) podejmować odpowiedzialność za rozwój wspólnot diecezjalnego Kościoła pomiędzy duchownymi a katolikami świeckimi,
b) przezwyciężać wyobcowanie i automarginalizację świeckich w życiu Kościoła przez przekazywanie systematycznej informacji o bieżących potrzebach wspólnot parafialnych, tak materialno-organizacyjnych, jak i duchowych,
c) przełamywać postawy bierne i obojętne świeckich w odniesieniach do organizowanych dzieł w parafiach,
d) przekonywać osoby praktykujące, że aktywność sprowadzona tylko do składania ofiar finansowych na rzecz parafii (nie zawsze adekwatnych do możliwości ofiarodawcy) nie wyczerpuje całego bogactwa możliwości udziału w budowaniu wspólnoty. Świeccy muszą w większej skali uzyskać świadomość, czym na prawdę jest Kościół i jakie cele przyświecały Jego Założycielowi. Traktowanie przynależności do Kościoła jako własną asekurację i zapewnienie sobie zbawienia zamiast jako misji apostolskiej, skierowanej ku światu z niesioną Ewangelią, łaską i zbawieniem jest zniekształconym obrazem członka Kościoła Chrystusowego. Przy takich postawach trudno mówić o dynamice zaangażowania i trosce o innych. Raczej jest to podatny grunt na wzrost postaw biernych, konsumpcyjnych i egoistycznych.

10. Laikat jest tym stanem w Kościele, który świadczy i przypomina pozostałym stanom Kościoła znaczenie rzeczywistości ziemskich i doczesnych w zbawczym planie Boga, a w konsekwencji podejmuje ewangeliczne rady ubóstwa, czystości i posłuszeństwa stosownie do charakteru swojego świeckiego powołania (ChL 56).

11. Przez jakie podmioty społeczne mają być realizowane te ewangeliczne wezwania? Nauczanie Kościoła niezmiennie wymienia kilka podstawowych stanów, w których chrześcijanin realizuje swoje powołanie. Najbardziej naturalnym i powszechnym powołaniem jest współdziałanie z wolą Boga przez budowanie małżeństwa i rodziny. Odznaczający się innymi charyzmatami, ale głęboko osadzony w bezinteresownej miłości do bliźniego jest stan bezżenny i wdowieństwa. Wyjątkowe miejsce zajmują wierzący, którzy z pokorą i chrześcijańskim zrozumieniem pozostają w niejednokrotnie trudnych sytuacjach egzystencjalnych takich jak, np. przewlekłych stanach chorobowych, opuszczeniu przez bliskich, cierpieniu z powodu niedowładu życia społecznego czy też pokrzywdzonych przez ludzką niesprawiedliwość. Sytuacje te wyciskają swoiste znamię na duchowości świeckich. Rozwijają otrzymane od Ducha Świętego przymioty i zdolności odpowiadające owym warunkom życia. Niejednokrotnie wymuszają na świeckim katoliku używanie właściwych sobie darów otrzymanych od Ducha Świętego. Nie pozwalają na zakopywanie ich, tego dobrodziejstwa duchowego.


Małe grupy szansą aktywizacji ludzi świeckich w Kościele i świecie

12. Z woli swojego Boskiego Założyciela Kościół jest wspólnotą (KK 1). Życie chrześcijańskie przebiega we wspólnocie. Żywotność Kościoła uwarunkowana jest dynamiką poszczególnych wspólnot parafialnych i grup duszpasterskich. Współczesna socjologia podkreśla dynamikę relacji interpersonalnych w małych grupach. Małe grupy powstają nieoczekiwanie i spontanicznie. Żyć po chrześcijańsku można tylko we wspólnocie i najlepiej we wspólnocie niezbyt wielkiej. Zatem spotkanie jednostek bliskich sobie wiekiem, kulturą, położeniem społecznym umożliwia łatwiejsze znalezienie tzw. wspólnego języka. Małe wspólnoty stanowią swoiste antidotum na anonimowość współczesnego życia, kryzysy społeczne i urzeczowienie kontaktów międzyludzkich. Umożliwiają rozwój indywidualnych i bezpośrednich kontaktów, łatwiejszą wymianę doświadczeń i poglądów. Częstsze niż gdzie indziej udzielanie sobie wzajemnej pomocy, przygotowuje do bardziej aktywnego apostolstwa i rozwoju ducha chrześcijańskiego.
Jako znak wspólnoty Kościoła i prawdziwego świadectwa miłości mogą skutecznie promieniować na większe wspólnoty i parafie. Ważne jest jednak, aby wspólnoty te pozostawały otwarte, a nie hermetyzowały się, stając się niedostępne i odtrącające przez swoistą wyniosłość swoich członków. W zespołowym apostolstwie grupy powinny kontrolować swoją wierność Kościołowi.


Formacja jako warunek aktywności laikatu

13. U podstaw wszelkiej działalności świeckich katolików najważniejszą sprawą jest praca na rzecz osobistej formacji i odkrywania własnego powołania. Skuteczność tej aktywności w dużej mierze zależy od przyjęcia postawy charakteryzującej się gotowością do życia według przyjętych wartości oraz syntetyzującym życie pierwiastkiem wiary. Bardzo dobrze jest, jeśli realizacja powołania chrześcijanina w różnych formach posłannictwa kieruje się starą maksymą agere sequitur esse, najpierw być potem działać. Podejmowanie wysiłku na rzecz własnej formacji, danie sobie czasu na pogłębioną refleksję, ułatwia chrześcijaninowi poznanie sensu bycia aktywnym.

14. Potrzeba pogłębionej formacji laikatu spoczywa na całym Kościele diecezjalnym. Misja ta wymaga aby podejmowany był trudu organizacji instytutów, szkół nowej ewangelizacji, umożliwiających kształcenie i formację laikatu przez pogłębianie wiedzy religijnej, a także podnoszących stopień znajomości kultury wypływającej z wartości chrześcijańskich. Ważna rola przy realizacji tego celu przypada odpowiednio wyposażonym i prowadzonym bibliotekom parafialnym, a także tworzonym przez diecezję, parafie i wspólnoty katolików świeckich profesjonalnym witrynom internetowym, w których publikowane jest nauczania Kościoła o Bogu i powołaniu człowieka.

15. Treści wiary nie zawsze są przekładane na postawy życiowe katolików. Istnieje pilna potrzeba podjęcia wysiłku formacyjnego, aby ten rozłam przezwyciężyć. Sytuacja ta wywołuje potrzebę wypracowania programu pogłębiającego życie wewnętrzne świeckich. Potrzebne staje się kształcenie przewodników i animatorów pogłębionego życia duchowego, przygotowujących laikat do chętnego wstępowania na drogę świętości. Współczesny świat bardzo potrzebuje nowego człowieka rozumiejącego znaczenie pielęgnowania w życiu odnowionej ascezy chrześcijańskiej. Niezastąpioną rolę we wprowadzaniu świeckich w ascezę chrześcijańską odgrywają rekolekcje zamknięte i dni skupienia. Należy opracować długoterminowy kalendarz spotkań formacyjnych. Inicjatywy te przyczynią się do odnajdywania przez laikat swojego właściwego miejsca w Kościele i świecie.

16. Zarzuca się często ludziom wierzącym, że ich wiara jest powierzchowna, bezrefleksyjna. Drogą do poprawy tej sytuacji powinna być dobrze zorganizowana formacja doktrynalna katolików świeckich; systematyczna katecheza dostosowana do wieku i różnych sytuacji życiowych, zdecydowane promowanie we wspólnotach lokalnych kultury i obyczaju wypływających z wartości chrześcijańskich.

17. Formacja musi w najwyższym stopniu uwzględniać, rozpatrywaną w szerokim znaczeniu kulturę danego obszaru. A nadto ciągle należy przykładać dużą wagę do różnych kultur współistniejących na danym obszarze. Ziemie nasze, tzw. odzyskane, obarczone są wieloma pierwiastkami odrębności narodowych, a tym samym kulturowych, jakże często społeczności skrzywdzonych bezdusznością systemów politycznych obcych duchowości człowieka.

18. Duchowość świeckich ubogacana jest przez słuchanie słowa Bożego, uczestniczenie w sakramentach świętych, modlitwę i życie w miłości. Systematyczna lektura Pisma św. i rozważanie treści słowa natchnionego zbliża do tajemnic Bożej miłości. Poza uzyskiwanymi wartościami duchowymi lektura taka jest inspiracją do pogłębiania wiedzy religijnej w zakresie zbawczego planu Bożego. Mobilizuje do sięgania po wartościową książkę i prasę, w której znajdują się biblijne komentarze i zdrowe oceny pojawiających się problemów życiowych.

19. Wspólnym wysiłkiem cały Kościół diecezjalny powinien podjąć systematyczne studium ożywczego nauczania o Chrystusie i Miłości, pozostawionego całemu Kościołowi przez naszego Rodaka, Ojca św. Jana Pawła II. Kontynuacja w III tysiącleciu chrześcijaństwa, linii i charakteru Jego posługi, realizowana również przez laikat, będzie łączyć ludzi z Kościołem w następnych pokoleniach.

20. Członkowie wspólnot i stowarzyszeń religijnych powinny przechodzić formację z zakresu umiejętności współdziałania z podobnymi organizacjami, zbliżonymi duchowo i programowo do katolickiej myśli społecznej i pielęgnującymi wartości ewangeliczne. Laikat tworzący te struktury powinien dążyć do wypracowania dobrych systemów wzajemnego informowania się o podejmowanych dziełach i planach pracy w celu pełniejszego zagospodarowywania obszarów społecznych oczekujących na ich pomoc. Dobry system informacji daje możliwość prezentowania swojej oferty programowej i docierania z nią do wszystkich mieszkańców regionu. Może to być swego rodzaju specyficzne dzieło misji wewnętrznych przez stwarzanie płaszczyzny dialogu światopoglądowego, refleksji z zakresu życia moralnego, prowadzenia dzieł charytatywnych, promocja godziwej rozrywki itp.

21. Do codziennego obowiązku wierzących przynależy odczytywanie i przenoszenie w życie społeczne ciągle aktualnych myśli i nauki Ojca św. Jana Pawła II i Benedykta XVI o odpowiedzialności i solidarności. Jedni drugich zobowiązani są wspomagać w nauce do samowychowania i do współodpowiedzialności kościelnej przez rozwój odpowiedzialnych postaw moralnych, i rozwój świadomości przynależności do Boga i do Chrystusa w Kościele. Sprawa ta niezwykle ważna jest w trwającym okresie transformacji ustrojowej, postępującej integracji krajów europejskich, a także nasilonych procesów globalizacyjnych z eksponowanymi wątkami antychrześcijańskimi. Niezbędna staje się dla katolików świeckich pogłębiona znajomość zasad społecznej nauki Kościoła pomagająca zwiększać skuteczność zaangażowania na różnych polach aktywności, w tym społecznym, politycznym i obrony ludzkich praw. Poznawanie tych zasad powinno odbywać się w instytutach naukowych, a popularyzowanie tej nauki, na przykład, w ramach organizowanych w wybranych ośrodkach duszpasterskich, Dni Społecznych. Istnieje pilna potrzeba odbudowywania zmysłu rodzinnego i obywatelskiego, zachęcania do podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz trwania przy cnotach uczciwości, poczucia sprawiedliwości, szczerości, uprzejmości i siły ducha.

22. Istotnym nurtem życia Kościoła jest kształtowanie w sobie ducha ekumenicznego. Członkowie Kościoła Prawosławnego, a także Kościołów i wspólnot protestanckich są stałym znakiem różnorodności spotykania się człowieka z Bogiem i form sprawowania kultu. Sytuacja ta wymaga od laikatu orientowania się w istotnych dogmatycznych różnicach przyjmowanych do wiary przez te Kościoły w stosunku do własnego wyznania wiary. Codzienność kontaktów koleżeńskich w swoich środowiskach wymaga również ugruntowanej wiedzy o chrześcijaństwie w sytuacjach dyskusji lub podejmowania obrony osobistych postaw. Potrzeba świadomej postawy ekumenicznej wynika też z kontaktów międzynarodowych utrzymywanych przez Archidiecezję. Wspólna granica z niemieckimi landami oraz krajami skandynawskimi (przez granicę morską) w dużej mierze protestanckimi, zobowiązuje do szczególnej pracy ekumenicznej.

Przemiana i uświęcenie rzeczywistości ziemskich w duchu Ewangelii przez rodzinę

23. Budowanie wspólnot i środowisk formacyjnych. Historyczne doświadczenie Kościoła wskazuje, że pierwszym jakościowo środowiskiem dla kształtowania człowieka jest rodzina jako Kościół domowy i równolegle z nią wspólnota parafialna. Obie wspólnoty, ze względu na procesy sekularyzacji, muszą niezmiernie uważnie budować nowe podejście do formacji dziecka i człowieka dorosłego. Muszą na nowo odczytywać Ewangelię i wypracować współczesne formy jej przekazu. Intensywność formacji powinna być dostosowana do możliwości uczestników. A cały proces powinien być wzbogacany dobrymi i nowoczesnymi środkami komunikowania. Formacja ta powinna być konsekwentna, systematyczna i atrakcyjna. Trwać powinna od dzieciństwa przez całe dojrzałe życie człowieka.

24. Każda konkretna forma społecznego zaangażowania na rzecz Narodu i Kościoła jest opatrznościową okazją do „ustawicznego ćwiczenia się w wierze, nadziei i miłości”. (ChL 59). Jej szczególnymi powinny być: solidarność w miejscu pracy; udział w wychowaniu dzieci w rodzinie; służba społeczna i polityczna, obrona prawdy w kulturze. Poważnie należy potraktować prośbę Ojca św. Benedykta XVI skierowaną do polskich biskupów przybyłych do Watykanu z wizytą ad limina apostolorum w roku 2005, aby troszczyć się o zachowanie niepowtarzalnej tożsamości kulturowej Polaków i wierne wypełnianie swych obowiązków ziemskich.

Zaangażowanie w sferze społecznej i politycznej

25. Niezwykle ważnym jest posiadanie przekonania, że brak zaangażowania się w istotne sprawy społeczne oraz polityczne, a także brak czynnego udziału w życiu państwa, oddala szanse na poprawienie jakości życia całego Narodu. Utrwalone postawy pasywne są w znacznej mierze owocem półwiecza komunizmu, który uniemożliwiał kształcenie odpowiedzialnych kadr, a także zniechęcił wielu katolików do partii politycznych. Niemniej formacja katolicka laikatu powinna przygotowywać do nowego spojrzenia na aktywność w duchu odzyskanych swobód obywatelskich i przemian demokratyzujących życie (II Polski Synod Plenarny, Warszawa 2001). Polityka jest dziedziną, w której istotną rolę odgrywa sztuka negocjacji i kompromisu. Wszakże katolicy winni mieć świadomość obowiązku dawania świadectwa prawdzie, zwłaszcza w momentach konfrontacji, w których stawką jest „..istota moralnego ładu, …”. Wyraźnym przykładem dbania o ten ład jest zabieganie o stanowienie dobrego prawa w zakresie całego kompleksu „…ustaw cywilnych dotyczących aborcji i eutanazji.”, tak aby nie przekraczały one prawa, które ludzie otrzymali z nadania Boga. Dotyczy to także obowiązku „…poszanowania i ochrony praw ludzkiego embrionu” (Kongregacja Nauki Wiary, Nota doktrynalna dotycząca pewnych kwestii związanych z udziałem i postawą katolików w życiu politycznym. Nr 4, 2002)

26. Katolicy świeccy odpowiednio przygotowani realizując swoje powołanie powinni na różnych szczeblach z dużą roztropnością, ale też z odwagą, przejmować odpowiedzialność za jakość politycznych relacji w odniesieniach do procesów globalizacji świata i jednoczenia się Europy. System totalitarny realizował styl sprawowania władzy na sposób okupacyjno-kolonialny nie dając obywatelom możliwości rzeczywistego wpływu na bieg spraw publicznych. Zredukował niemal całkowicie istotną dla społecznego rozwoju człowieka kategorię uczestnictwa. Dlatego dążenie do odzyskania utraconych sprawności jest decydujące dla aktywnego współtworzenia dobra wspólnego. „Świeccy nie mogą rezygnować z udziału w polityce, czyli w różnego rodzaju działalności gospodarczej, społecznej i prawodawczej, która w sposób organiczny służy wzrastaniu wspólnego dobra”. (ChL 42). We współczesnym klimacie kulturowym naznaczonym pluralizmem postaw i poglądów katolicy jako aktywni uczestnicy życia publicznego nie mogą zapominać, że: „Wolność polityczna nie jest i nie może być oparta na relatywistycznej idei, że wszystkie koncepcje na temat dobra człowieka są równie prawdziwe i mają tę samą wartość.” (Kongregacja Nauki Wiary, Nota doktrynalna dotycząca pewnych kwestii związanych z udziałem i postawą katolików w życiu politycznym. Nr 3, 2002). Ponadto chrześcijańscy politycy są też wezwani do odrzucenia koncepcji pluralizmu pojmowanego w sensie moralnego relatywizmu (tamże). Normy moralne mające znaczenie fundamentalne dla życia społeczeństwa nie mogą stać się w żadnym przypadku przedmiotem negocjacji. W tym kontekście szczególną troską należy otoczyć życie ludzkie a także tożsamość małżeństwa i rodziny (tamże). Wobec powyższego wspólnoty wierzących powinny stawiać wysokie wymagania natury moralnej i etyczno - zawodowej swoim politycznym reprezentantom.

27. Na wszystkich wierzących spoczywa troska o powołania kapłańskie i do służby Bożej. Szczególnym obiektem tej troski powinno być Seminarium Duchowne będące sercem diecezji. Chrześcijanie-katolicy powinni otaczać tę uczelnię swoją modlitwą, życzliwością i wsparciem materialnym. Również podobnego wsparcia oczekuje Wydział Teologiczny Uniwersytetu Szczecińskiego i wyspecjalizowane instytuty formowania apostolatu. Działania powyższe są niezbędne dla rozwoju Kościoła diecezjalnego.

28. Współczesna kultura europejska zatracająca swoje chrześcijańskie korzenie nosi znamiona milczącej apostazji. Brak aktywności laikatu w zakresie swoistej apologii własnej wiary i sprzeciwiania się postawom pesymizmu jest dawaniem zgody na rozprzestrzenianie się postaw obojętności wobec tych negatywnych zjawisk. Sytuacja ta wymaga od katolików gotowości do dawania świadectwa chrześcijańskiej nadziei przez życie zgodne z nauką Chrystusa.

29. Posługa apostolatu świeckich, dla większej skuteczności oddziaływania, powinna harmonijnie współistnieć ze wszystkimi urzędami i posługami działającymi w Kościele. Takie uczestnictwo wspólne jest najbliższe prawdzie o budowaniu Królestwa Bożego.

30. Odpowiedzialni za życie duchowe w parafii powinni dążyć do powstawania wielu modlitewnych grup spotykających się na modlitwie dziękczynno-błagalnej. Wartość modlitwy zgromadzenia wiernych choć znana, nie jest jeszcze z wystarczającym zaangażowaniem praktykowana przez laikat. Zauważalna w niektórych środowiskach tendencja do odchodzenia Polaków od tradycyjnej religijności skutkuje zatraceniem umiejętności prowadzenia dialogu ze Stwórcą przez modlitwę zbiorową jak i indywidualną. Trzeba zacząć podejmować działania formacyjne aby wspomnianą umiejętność przywracać. Potrzeba jest zachęcania, szczególnie młodych katolików, do odmawiania zarówno tradycyjnego pacierza, jak i codziennego wyciszania się w modlitwie spontanicznej i refleksji nad przeżywanym życiem. Czymś bardzo naturalnym dla duchowieństwa, a jednocześnie nowym dla współczesnego katolika, jest odkrywania bogactwa modlitwy jaką jest Liturgia Godzin – modlitwa codzienna Kościoła, przeżywana indywidualnie lub zbiorowo. Życie modlitwy powinno karmić się formami i tekstami tradycyjnymi jak i współczesnymi. Byłoby wskazane organizowanie w wybranych wspólnotach parafialnych swoistych szkół uczenia się modlitwy.


Odpowiedzialność za udział w misji Kościoła diecezjalnego

31. Misją Kościoła jest budowanie Królestwa Bożego. Cały Kościół diecezjalny, powinien mieć wytyczone cele, który chce zrealizować w określonej przyszłości, w odpowiedzi na wezwania współczesnego świata. Droga i środki realizacji powinny być określane wespół ze świeckimi. Ufać należy, że uruchomienie prac komisji synodalnych powołanych przez Księdza Arcybiskupa Metropolity przybliży wyłonienie najistotniejszych kierunków rozwoju Kościoła Szczecińsko-Kamieńskiego.

32. Istniejące liczne stowarzyszenia katolików świeckich a zwłaszcza - Akcja Katolicka, którą z niemałym trudem tworzy się w Archidiecezji ( takich ognisk parafialnych AK w na naszym terenie jest ok. 100) - powinny być naturalnymi ogniwami podejmowania refleksji również w zakresie potrzeb i wymagań Kościoła. Ich programy pracy ukierunkowane powinny być na współdziałanie przy realizacji tego nadrzędnego celu. Chodzi o to aby tchnąć życie w te struktury, określić przejrzyste cele i skuteczny plan działań (Benedykt XVI, Do Biskupów Polskich, Poznań 2005 , s. 8). Z badań wynika, że respondenci prezentują postawy prospołeczne ale tylko niewielki procent (2,5%) należy do stowarzyszeń religijnych. „Mało znana i realizowana jest Akcja Katolicka”.

33. Dążenie do czynnego brania odpowiedzialności za sprawy bliźnich w swoich środowiskach powinno być naturalnym zjawiskiem cechującym dojrzały laikat. Świeccy katolicy powinni zgodnie z sumieniem i z zaangażowaniem w pełni korzystać z demokratycznych wyborów, a ci którzy uzyskują mandat społecznego poparcia powinni interesować się życiem diecezji (w tym jej problemami) i w miarę możliwości uczestniczyć czynnie w ich rozwiązywaniu. Niezbędne jest w tym celu organizowanie spotkań, w wybranych kościołach Archidiecezji, nastawionych na jednoczenie i ożywianie wrażliwości sumień na sprawy Kościoła. Przy złożoności polskiej sceny politycznej i ujawnianym animozjom pomiędzy ugrupowaniami bardzo trudną, ale też konieczną, jest inicjowanie spotkań refleksyjno – rekolekcyjnych dla działających w strukturach samorządowych i parlamencie polityków. Gospodarzem takich planowanych i systematycznych spotkań mogłyby być szeroko rozumiane struktury Kościoła.

34. W zakresie zagadnień wychowawczych, ze środowisk katolickich powinna iść propozycja refleksji nad nowym odczytaniem treści związanych z patriotyzmem, honorem i innymi cnotami obywatelskimi. Nauka tradycji Kościoła, historii narodu i państwa może przecież być poparta udziałem młodego pokolenia w poznawaniu historii rodzimego kraju, spuścizny kultury materialnej i duchowej, nie wspominając o historii naszych najbliższych słowiańskich sąsiadów. Rozwijanie ducha pielgrzymowania do sanktuariów Ojczyzny: Częstochowy, Ostrej Bramy w Wilnie i innych miejsc znaczonych patriotyzmem i przywiązaniem Narodu do wiary w Boga. „ Jednym z ważnych zadań, które zrodził proces integracji europejskiej, jest odważna troska o zachowanie tożsamości katolickiej i narodowej Polaków” (Benedykt XVI do Biskupów Polskich, Poznań 2005, s. 23). Szczególnie rodzice i katecheci uczestniczący w radach szkolnych powinni akcentować odpowiedzialność za ducha wychowywania i kształcenia młodego pokolenia. Gremia te powinny aktywnie i krytycznie oceniać programy nauczania, styl nauczania, a także okolicznościowe pomysły dotyczące zagospodarowania czasu wolnego.

35. W niedalekiej przeszłości dobrze przyjmowane przez wierzących były organizowane w miejscowościach nadmorskich diecezji szczecińsko-kamieńskiej spotkania refleksyjno-dyskusyjne i kulturalne prowadzone przez członów rożnych wspólnot w tym: Szczecińskiego Klubu Katolików, Towarzystwa Odpowiedzialnego Rodzicielstwa i Stowarzyszenia Rodzin Katolickich. Dobrą inicjatywą byłoby przywrócenie podobnego cyklu wykładów z zakresu historii Kościoła, zasada wiary i kultury chrześcijańskiej głoszonych przez specjalistów – duchownych i świeckich z poszczególnych dziedzin w okresach wakacyjnego wypoczynku.

Parafia miejscem autentycznej jedność wierzących w Kościele

36. Dokumenty soborowe wzywają do współpracy kapłanów ze świeckimi w budowaniu parafialnej wspólnoty "wiary, kultu i miłości". Na terenie parafii uzupełniają się najlepiej zakresy ich działań. W parafii zatem dochodzi do realizacji istotnego zadanie bezpośredniej i osobistej formacji katolików świeckich. W takiej wspólnocie najłatwiej nawiązać kontakt z poszczególnymi osobami lub grupami osób ( w słuchaniu Słowa, w liturgicznym i osobistym dialogu z Bogiem, w braterskiej miłości, przybliżenie kościelnej komunii i misyjnej odpowiedzialności).

37. Całej wspólnocie miejsca przypada zadanie rozpoznania na terenie parafii jak szeroko sięga sfera cierpienia i bólu. Zlokalizowanie tych, którzy są opuszczeni i zepchnięci na margines naszego konsumpcyjnego społeczeństwa, chorzy, ułomni, ubodzy, głodni, emigranci, uchodźcy i więźniowie, bezrobotni, starcy, dzieci zaniedbane i osoby samotne, ofiary wojny i wszelkiego rodzaju przemocy. Kościół zapewnia, że uczestniczy w ich cierpieniu i zapewnia, że zrobi wszystko co jest w mocy aby znaleźli oni należne Im miejsce w Kościele i społeczeństwie.

38. Każda parafia, jako wspólnota ma stać się domem otwartym, oczekującym poszukiwanej owieczki. Do istotnych zadań, które można realizować w życiu parafii powinno się zaliczyć:
a) rozbudzanie wśród parafian misyjnego zapału w stosunku do niewierzących, jak i tych, którzy zachowując wiarę porzucają lub zaniedbują praktykę chrześcijańskiego życia,
b) dostrzeganie tych środowisk, w których zachodzą gwałtowne procesy rozkładu i dehumanizacji,
c) wyciąganie pomocnej ręki do zagubionych i zdezorientowanych,
d) krzewienie bardziej braterskich i ludzkich formy współżycia społeczności lokalnych.

39. W każdej parafii powinna działać Parafialna Rada Duszpasterska składająca się z reprezentantów poszczególnych środowisk wspólnoty parafialnej. Parafialne Rady duszpasterskie jak i ekonomiczne mają wyłącznie głos doradczy. Właściwym przewodniczącym jest zawsze ksiądz proboszcz (Instrukcja o niektórych kwestiach dotyczących współpracy wiernych świeckich w ministerialnej posłudze kapłanów, nr 5). W celu ujednolicenia zakresu kompetencji i stylu pracy tych podmiotów, należy opracować statut i regulamin działania dla całej Archidiecezji. Parafialna Rada Duszpasterska zbliża parafian do siebie poprzez organizowanie grup-reprezentantów z wydzielonych osiedli, ulic czy nawet budynków przez co ma wymiar wspólnototwórczy. Przyczynia się do propagowania ducha współodpowiedzialności i współpracy różnych grup wiernych. Rada Parafialna tworzy dobry klimat dla spotkań moderatorskich i omawiania problemów własnych środowisk. Wyłonienie przedstawicieli do Rady należy poprzedzić dłuższym okresem propagowania zasad jej pracy. Czas ten potrzebny jest po to aby idea koncyliaryzmu przeniknęła środowisko, i aby Rada była ciałem oczekiwanym przez wszystkich parafian. Dużą rolę na różnych etapach zakładania Rady Duszpasterskiej mają do odegrania aktywni członkowie parafii przez świadczenie swoim zaangażowaniem w jej życiu wobec mniej aktywnych pod tym względem katolików.

40. Świeccy mogą i powinni wspierać pomocą kapłanów i zakonników na drodze ich duchowej i pasterskiej posługi. Traktowanie księdza w parafii jak przyjaciela i członka wielkiej rodziny parafialnej a nie jak urzędnika kościelnego jest jednym z przejawów dojrzałego w wierze laikatu. Wspólne zastanawianie się nad głoszonymi homiliami i proponowanie tematów do przemyślenia i przemodlenia będzie istotną pomocą dla duchowych przewodników w parafii.

41. W licznych dziedzinach kościelnego życia odczuwa się całkowity lub częściowy brak obecności mężczyzn, którzy w wielu wypadkach pozostawiają kobietom do spełnienia wiele z tego, co wchodzi w zakres ich własnej kościelnej odpowiedzialności. Odnosi się to do uczestnictwa w modlitwie liturgicznej, wychowania i katechizacji własnego potomstwa, udziału w spotkaniach religijnych i kulturalnych, współpracy z inicjatywami charytatywnymi i misyjnymi. Z tego powodu, że obecność kobiet i mężczyzn w Kościele nie jest zrównoważona, na szczeblu każdej parafii należy podjąć refleksję nad tym problemem

42. W parafii powinno się w sposób permanentny nauczać jak rozwiązywać pojawiające się problemy wynikające z konfrontacji chrześcijaństwa ze współczesnym światem. Dotyczy to życia duchowego człowieka oraz jego rodzinnych i społecznych powinności. Jeśli na terenie parafii zamieszkują specjaliści z określonych dziedzin, to powinno dążyć się do organizowania stałych poradni, tematycznych wykładów i spotkań dla grup rodzin z małymi dziećmi, dojrzałych rodzin, osób samotnych czy też młodzieży i narzeczonych.

43. Istnieje potrzeba podnoszenia poziomu pracy ze wspólnotami działającymi przy parafii, tak aby ich aktywność przyczyniała się do jedności parafii przy jednoczesnym zachowaniu ich niepowtarzalnego charyzmatu i dorobku działań. Pomoże to rozwijać jeszcze bardziej już posiadany potencjał duchowy wspólnoty parafialnej.

44. Wiernych świeckich należy zapoznawać z historią wspólnot parafialnych z uwzględnieniem osób które je tworzyły. Trzeba ukazywać w parafii ludzi zaradnych, uczciwych i oddanych Kościołowi gdyż obserwowana jest tendencja do ukrywania pozytywnych wzorców i osiągnięć. Stwarza to wrażenie swoistej nieobecności świeckich w codziennym życiu Kościoła.

45. W zakresie nauczania, np. przed przyjęciem sakramentów świeccy katolicy powinni brać czynny udział w prowadzeniu takich nauk wspólnie z księdzem świadcząc o wadze życia sakramentalnego w życiu codziennym.

46. Duszpasterze powinni prowadzić permanentny dialog z parafianami. Pożądane jest aby, w tym dialogu wspólnie artykułować problemy i poszukiwać odpowiedzi. Uzyskana w ten sposób wiedza w zakresie rodzaju nauk, spotkań, porad i oczekiwanej pomocy będzie rzutowała na sposoby budowania rzeczywistej wspólnoty wierzących gromadzącej się przy stole eucharystycznym.

47. Duchowni i dorośli wierzący powinni tworzyć miejsca i obszary działania dla młodzieży, przygotowujące ich do świadomego, aktywnego działania na rzecz bliźnich. Podejmowane samodzielnie inicjatywy przez młodzież np. charytatywne, powinny być zauważane przez wspólnoty parafialne i promowane. Niezwykle cennymi działaniami ze strony parafii na rzecz młodzieży są proponowane im obozy formacyjno-wypoczynkowe.

Autoidentyfikacja ze wspólnotą parafialną

48. Parafia jako podstawowa komórka struktury Kościoła powinna dążyć do tego, aby stała się wspólnotą w sensie socjologicznym i przeżyciowym. Ta podstawowa struktura posiada wszelkie niezbędne cechy podmiotu społecznego (ChL 29).Ze względu na to, że parafie wielkomiejskie nie służą zachowaniu właściwych więzi międzyludzkich, katolicy świeccy za jeden z główniejszych celów powinni uznać kształtowanie w sobie prawdy o braterstwie chrześcijan na wzór pierwszych wspólnot. Nie jest dobre, aby parafianie po prostu nie znali się albo, co gorsze, nie chcieli mieć ze sobą wiele wspólnego. W szczecińskich parafiach życie społeczne przedstawia duże braki. Przezwyciężanie często obserwowanego izolacjonizmu, pragnienia źle rozumianej samowystarczalności, niechęci do tego, by ktoś ingerował w nasze życie, anonimowości i obojętności, to podstawowe kierunki pracy formacyjnej. Powinna ona zmierzać do wzmocnienia duszpasterskich rad parafialnych, które powinny stać się miejscem wspólnego omawiania i rozwiązywania problemów duszpasterskich oraz „ rozbudzania misyjnego zapału w stosunku do niewierzących, jak i tych, którzy zachowując wiarę porzucają lub zaniedbują praktykę chrześcijańskiego życia” (ChL 27).

49. Zauważyć należy opiniotwórczą rolę katolików świeckich z zakresie działań podejmowanych przez samorządy rad osiedlowych funkcjonujące na terenie parafii. W skali szerszej odnosi się ta rola do wsi, miast i gmin. Miejscem wykuwania takiej opinii powinny być także rady parafialne. Członkowie rad parafialnych, w których prawidłowo rozwija się współpraca pomiędzy duszpasterzami i świeckimi, powinni dzielić się pomysłami na ożywienie tych parafii, gdzie różne przyczyny powodują wolniejsze dochodzenie do zwiększonej aktywności. Katolicy świeccy powinni chętnie wchodzić do różnych gremiów samorządowych. Do współpracy władz samorządowych z Kościołem i instytucjami wychowującymi młodzież zachęca papież Benedykt XVI. (Benedykt XVI do Biskupów Polskich, Poznań 2005, s. 9).

50. Angażowanie się katolików w powstawanie świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży, przejmowanie na swoje barki ich prowadzenie przy zabieganiu o wsparcie finansowe ze strony samorządów powinno być czymś naturalnym.

51. Laikat powinien angażować się w działanie aby w parafiach, w których występują zespoły dużych osiedli, zaczęły działać zespoły wychowawcze złożone z rodziców, nauczycieli i wychowawców, a nawet starszej młodzieży i w drodze wolontariatu opiekować się systematycznie dziećmi i młodzieżą potrzebującą takiej dodatkowej opieki.

52. Świeccy powinni wywierać większy wpływ na właściwe kształtowanie dobrych wzorców zachowania i rozwoju duchowego dzieci i młodzieży. Dlatego w parafiach Szczecina i innych większych miast regionu należy podejmować działania zmierzające do powoływanie szkolnych burs dla młodzieży, parafialnych świetlic środowiskowych dla dzieci a także kół zainteresowań w zakresie kultury i sztuki i sportu.

53. Rady duszpasterskie powinny we współpracy z instytucjami samorządowymi a także ze szkołami wspierać i promować różne formy kultury chrześcijańskiej w wymiarze lokalnym. Sprzyjają temu programy edukacyjne i rozbudzone potrzeby uczestnictwa w kulturze.

54. Ważną sprawą w życiu wspólnot powinno być przybliżanie spraw i problemów społeczności parafialnych, nie tylko tym katolikom, którzy czynnie i systematycznie praktykują, ale także pozostałym mieszkańcom parafii, aby w nich budzić uśpionego ducha aktywności religijnej. Realizacja tego celu powinna odbywać się poprzez ambonę, ale także innymi dostępnymi środkami komunikowania. Przed każdym kościołem powinny znaleźć się tablice informacyjno-ogłoszeniowe, najlepiej przy ciągach komunikacyjnych, tak aby przechodzień mógł się z nimi zapoznać. W wielu miejscach jest to już realizowane i jest to jeden ze sposobów docierania do osób zagubionych i pędzonych przez współczesność.

55. Dobry przepływ informacji w parafii jest istotny dla jej skutecznego oddziaływania na lokalne społeczności. Lepiej integruje wspólnotę parafialną. Jednak ciągle jeszcze bardzo ważne i istotne dla życia diecezjalnego Kościoła uroczystości odbywają się tak jakby w ukryciu. Wiedzą o nich tylko uczestnicy niedzielnych Mszy św. Tymczasem bardzo duży procent tych mniej aktywnych, niesystematycznych w praktykach – ociężałych w wierze katolików nic o nich nie wie. W czasach nam współczesnych trzeba jednak docierać również do nich i innych zobojętniałych na sprawy wiary ludzi. Jednym ze sposobów, na pewno, może być szeroko przekazywana informacja. Jest tu ogromne pole do popisu dla parafialnego laikatu. Zapewne wielu dróg i kanałów informacyjnych od razu nie będzie można wykorzystać, chociażby ze względów profesjonalno-finansowych. Ale są takie, które leżą w możliwościach najbiedniejszej parafii, np.: wykonywanie mniej lub bardziej profesjonalnych plakatów czy banerów i umieszczanie ich nie tylko przy kościele, ale także w czytelnych miejscach, takich jak wystawy zaprzyjaźnionych sklepów, centralne miejsca ruchu pieszych i zmotoryzowanych, lokalne gazetki parafialne, stawianie na terenie przyparafialnym tablic informacyjnych o godzinach nabożeństw i Mszy św. (szczególnie na obszarach nastawionych na turystykę). Przy centralnych uroczystościach robić ogłoszenia w lokalnej prasie z rzucającymi się hasłami, tak aby poszukujący i interesujący się życiem miasta mieszkaniec miał ułatwiony dostęp do tych informacji. Z powodu braku szerzej upowszechnianych ogłoszeń wielu dowiaduje się z opóźnieniem o działaniach Kościoła. I chociaż przyczyna tej niewiedzy jest w nich samych, to fakt nie dotarcia informacji do nich nastawia ich umysł krytycznie do mocy organizacyjnej ludzi Kościoła. Niestety liczenie na samodzielne podejmowanie takich tematów informacyjnych przez lokalne dziennikarstwo nie sprawdza się. Być może sami, jako katolicy, jesteśmy temu winni, gdyż jesteśmy zbyt pasywni w tym temacie. Pole informacji medialnej jest do aktywniejszego zagospodarowania.

56. Duszpasterskie działania w parafii powinny być z odpowiednim wyprzedzeniem planowane i omawiane. Należy jasno określić cele, środki, metody i etapy realizacji. Rozliczanie podjętych zobowiązań jest również konieczne, aby nie marnotrawić energii i zaangażowanych środków materialnych. Trzeba przejść do zasady, że parafia jest wspólnotą duchową, ale także istnieje fizycznie w świecie. Przez to każdy mieszkaniec wierzący tej parafii nie może czuć się zwolniony z obowiązku rozwiązywania jej problemów. Możliwości są przeróżne, począwszy od dawania rad, finansowego wsparcia, poświęcenia swojego czasu, a skończywszy na modlitwie intencyjnej. Ze świadomością, że Kościół hierarchiczny oczekuje na takich postawy u laikatu w codziennym życiu parafii, nie jest najlepiej.

57. Nauczanie duszpasterzy nie powinno ograniczać się tylko do zgromadzeń liturgicznych, powinni oni częściej podejmować kontakty indywidualne z parafianami. Zapewne pod tym względem, w lepszej sytuacji są parafie wiejskie od wielkomiejskich ze względu na mniejszą anonimowość ludzi. Wskazywanie na obowiązki przynależne parafianom i to nie tylko w zakresie ofiar, bo jest to niewielka część odpowiedzialności i zbyt często katolik do tego się ogranicza, będzie etapem do identyfikacji ze wspólnotą jaką jest parafia miejsca zamieszkania. Tymczasem parafia potrzebuje szerszego zaangażowania. Chociażby odrobiny poświeconego czasu, rzecz jasna poza uczestnictwem w zgromadzeniach liturgicznych, aby coś załatwić - zwolnić kapłana od wędrowania po urzędach, wspomóc w zatroskaniu o potrzebujących, zajęcia się rozrabiającymi dziećmi, współuczestniczyć w przygotowaniu świąt i liturgii, itd. Musimy wzajemnie uczyć się angażowania w życie swojej parafii.

58. Nauczanie Kościoła hierarchicznego w dużych aglomeracjach miejskich powinno również podejmować problem wędrujących katolików. Zjawisko to ma podłoże we współczesnym indywidualizmie, ale coraz częściej wynika ono dzisiaj ze specyfiki zatrudnienia. Cała społeczność parafialna – laicy i duszpasterze- powinni zadbać o to, aby parafie: „nie były zredukowane do masy bezimiennych wiernych” (Benedykt XVI, Do Biskupów Polskich Poznań 2005, s.28). Przeciwnie powinny stanowić kościelną rodzinę. Rola parafii pozostaje niezastąpiona. W strukturze Kościoła jest ona środowiskiem najbardziej podstawowym.(Benedykt XVI, Do Biskupów Polskich, Poznań 2005, s. 27).

59. Katolicy świeccy ze swoimi duszpasterzami, powinni wspólnie celebrować święta patronalne parafii i poznawać duchowość świętych opiekujących się danymi wspólnotami. Umacnianie więzi pomiędzy parafianami tworzy się również przez wspólne przygotowywanie i uczestnictwo w uroczystościach odpustowych, procesjach i pielgrzymkach, a także organizację czasu wolnego w parafii np. przez prowadzenie festynów religijnych. Wszystko po to, aby poznawać siebie i służyć swoimi talentami bliźnim.

60. Ze względu na istnienie środowisk mieszkańców dawnych osad po PGR-owskich wydaje się ważnym, aby na terenach naszej Archidiecezji podjęto inicjatywy poznawania problemów tych środowisk parafialnych. Skoro umiemy przyjmować, wymieniać się obecnością z grupami parafialnymi z innych państw, to przecież ile wartościowych owoców zrodziłoby się z wzajemnych związków z rodzimymi wspólnotami. Różne celebracje liturgiczne mogą pomóc takim kontaktom katolików. Można gościć z wzajemnością w mieście grupy dzieci i młodzieży parafii wiejskich, pokazywać im życie religijne dużego miasta. Można bywać w wiejskiej parafii, aby zanurzyć się w problemy tych mniejszych organizmów Kościoła. W klimacie problemów społecznych: bezrobocia i zapaści moralnej niektórych środowisk, temat ten ma dużą wagę.

61. Z inicjatywy świeckich katolików powinny powstawać na terenie rozległych parafii wtapiające się w krajobraz parafii symbole religijne: figurki świętych i inne symbole chrześcijańskiej obecności ludu wierzącego. Nasze miasta i wsie ubogie są w takie znamiona manifestowania życia Kościoła.

Kościół domowy - małżeństwa i rodziny chrześcijańskie

62. Stwórca od początku chciał ażeby człowiek był jednością dwojga, a mężczyzna i kobieta stanowili pierwszą wspólnotę osób, która jednocześnie jest znakiem międzyosobowej komunii miłości. Harmonijna obecność mężczyzn i kobiet w życiu i misji Kościoła spełnia się w wypełnianiu zadań i obowiązków chrześcijańskiego małżeństwa i rodziny. Do współczesnego świata powinna dotrzeć nauka Kościoła o doniosłym znaczeniu konsekracyjnej mocy związku w formie małżeństwa, gdyż jest to znak związku Chrystusa ze swoim Kościołem. Powoływanie wspólnot małżeńskich, np. Kościół Domowy, staje się pomocnym ogniwem do przezwyciężania stresu współczesności i rozpadu małżeństwa. Wspólnoty są świadectwem mocy wspólnej modlitwy i wierności złożonej przysięgi małżeńskiej. Należy tu zaznaczyć, że w Archidiecezji występuje wysoki wskaźnik rozwodów. Na 100 zawartych małżeństw przypada 28 rozwodów. Pewne symptomy wskazują, że w dziedzinie moralności małżeńsko-rodzinnej kształtuje się nieprzejrzysta, rozproszona moralność postmodernistyczna.

63. Odkrywać trzeba nowe formy współpracy rodziców ze wspólnotami chrześcijańskimi i szkołą. Zacieśniona powinna zostać współpraca różnych grup wychowawczych z duszpasterzami na szczeblach wspólnoty parafialnej, dekanalnej i archidiecezjalnej. Rozwój apostolskich grup parafialnych i międzyparafialnych stanowić będzie naturalne środowisko formacyjne dla osób częstokroć poszukujących sensu życia, wiary i aktywności. Szczególnie uwidacznia się potrzeba rozwijania odpowiednich form i płaszczyzn działania dla młodzieży i ukierunkowanych na młodzież. Z troską powinno się podejść do uaktywnienie i propagowania idei, którymi wyróżnia się Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży. Istnieje jednak pilna potrzeba aby miało ono „coraz bardziej przejrzysty i dojrzały program, oraz by został wypracowany (…) własny profil duchowy” (Benedykt XVI do Biskupów Polskich, Poznań 2005, s.9).


Indywidualne apostolstwo, wolontariat i caritas

64. Podstawą tego apostolatu jest życie inspirowane Ewangelią. Odkrywanie konkretnej woli Pana Boga odnoszącej się do nas w każdej chwili życia. Stwarzanie dobrych warunków do odczytywania tej woli przez pełne gotowości i uważne wsłuchiwanie się w Słowo Boże i naukę Kościoła, synowska i wytrwała modlitwa, korzystanie z mądrego i troskliwego kierownictwa duchowego, rozpoznawanie w świetle wiary otrzymanych darów i talentów, a także sytuacji społecznych i historycznych, w których wypadło nam żyć.... Czuwanie ... jest podstawowym i niezmiennym nastawieniem ucznia Chrystusowego.(ChL 58) Nie wystarczy wiedzieć, czego Bóg chce od każdego z nas. Trzeba jeszcze czynić to, czego Bóg chce.(J 2,5) Rozwijać swoje zdolność i pomnażać talenty.

65. Laikat realizujący swoje powołanie przez sumienną pracę zawodową może po chrześcijańsku animować różne dzieła poprzez instytucje cywilne aby uzyskiwać najlepszą skuteczność posługi charytatywnej lub filantropijnej. Znakiem czasu jest powstawanie różnych form wolontariatu. Wolontariat należy do najważniejszych zjawisk naszych czasów. Zwraca uwagę jego dynamika i rozwój form. Ta działalność daje szansę, szczególnie młodym ludziom, na doświadczenie solidarności z innymi w ich potrzebach oraz kształtowania własnego charakteru, przeciwstawiając kulturę życia „antykulturze śmierci” (Benedykt XVI, Encyklika Deus caritas est, art. 30). Autor Encykliki zwracając się do przybyłych ad limina apostolorum biskupów polskich ukazuje konkretne formy zaangażowania: ”pomoc ludziom potrzebującym w najbliższym środowisku, w hospicjach, schroniskach dla bezdomnych, dla uzależnionych, dla samotnych matek i ofiar przemocy (Benedyk XVI, Do Biskupów Polskich, Poznań 2005, s.32-33). Szczególne pola aktywności to ochrona ludzkiego życia, a także praca w krajach misyjnych. Przybliżania różnych dzieł apostolatu mniej zaangażowanym katolikom spoczywa w równym stopniu na duchowieństwie jak i aktywnych świeckich. Wolontariat ukazuje nieprzecenioną wartość bezinteresowności i daje radość płynącą z obdarowywania bliźniego swoim czasem i pracą na jego rzecz.

66. Inspiracją działania w posłudze caritas powinno być wezwanie „Miłość Chrystusa przynagla nas” (2 Kor 5,14). Każdy chrześcijanin jako świadek Boga i Chrystusa w naturze swojego powołania objęty jest duchem bezinteresownego spełniania dobra dla ludzi. Laikat na to powołanie powinien jeszcze w szerszym zakresie odpowiadać. Dotyczy to osób dorosłych jak i pokolenia młodszego. Dobrym przykładem dla rozwoju postaw nieobojętnych na cierpienie człowieka jest tworzenie szkolnych kół Caritas, które stają się istotną cząstką inicjacji młodego człowieka w praktykę służby publicznej. Caritas uczy jak skutecznie pomagać potrzebującym w zakresie ich niedostatku materialnego z poszanowaniem ich naturalnej ludzkiej godności. Przez osoby podejmujące się tej diakońskiej posługi duszpasterze mogą otaczać w większym zakresie posługą duchową środowiska rodzin patologicznych i przybliżać je do Kościoła. Nie bez znaczenia dla kształtowania postaw solidarności z potrzebującymi jest działanie Caritas w wymiarze międzynarodowym.

_________________________________________________________________________________

III
WSKAZANIA I UWAGI KOŃCOWE


67. Miejsce świeckich w ich posłannictwie, w Kościele i świecie, uświadamiane jest jeszcze przez nieliczną grupę katolików. Ma to również odniesienie do społeczności wierzących Kościoła Szczecińsko-Kamieńskiego, co potwierdzają przeprowadzone badania socjologiczne z inspiracji Księdza Arcybiskupa Metropolity. Niezrozumienie i tradycyjne stereotypy bycia katolikiem przeszkadzają w zrozumieniu tej misji i jakby przesłaniają istotną treść zawartą w pojęciu: "świeckość". Stan ten trwać będzie tak długo, jak długo w życiu każdego chrześcijanina nie dokona się metanoia, głęboka przemiana serca, przez którą rozpozna w Synu Boga swego jedynego Pana i Mistrza. Przyszłość Kościoła określać będą osoby, które dokonają świadomego wyboru bycia chrześcijaninem.

68. Nakazem chwili wynikającym ze współczesnej teologii laikatu jest głoszenie wszem i wobec, że "zadaniem ludzi świeckich z tytułu właściwego im powołania, jest szukać Królestwa Bożego zajmując się sprawami świeckimi i kierując nimi po myśli Bożej" (KK11). Wysiłki te powinny zmierzać do „odtworzenia chrześcijańskiej tkanki społeczności ludzkiej (ChL 34).

69. Właściwe odczytanie powołania laikatu domaga się zaangażowani