Komisja do Spraw Współpracy 
z Instytutami Życia Konsekrowanego
(dokument roboczy)

I. Istota życia konsekrowanego

1. Synod diecezjalny w dokumencie poświęconym wzajemnym relacjom między biskupem diecezjalnym a wspólnotami osób konsekrowanych zakonnikami czy zakonnicami, pozostałych instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego i ich posłudze duszpasterskiej pragnie ukazać istotne zasady opisujące właściwe postawy zarówno osób zakonnych, biskupa diecezjalnego jak i prezbiterów w świetle magisterium Soboru Watykańskiego II 1, a także Magisterium posoborowego wyrażonego w posynodalnych adhortacjach apostolskich Papieża Pawła VI2 i Jana Pawła II3, w dokumentach Kongregacji Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego4, w dokumencie Świętej Kongregacji Zakonów i Instytutów Świeckich oraz Kongregacji Biskupów pt. Notae directivae pro mutuis relationibus inter episcopos et religiosos in Ecclesia5, oraz Kodeksu Prawa Kanonicznego. Synod pragnie ukazać i podkreślić nieodzowną jedność biskupa diecezjalnego, prezbiterów i osób konsekrowanych w posłudze w Kościele diecezjalnym. 

2. Życie konsekrowane jest uznanym przez Kościół trwałym stanem życia, który opiera się na profesji rad ewangelicznych. Stan ten nie dotyczy hierarchicznej struktury Kościoła. Stanowiąc jednak dla Kościoła i w Kościele cenny bodziec do coraz większej wierności Ewangelii, jest integralną częścią jego życia i świętości. Konsekracja zakonna polega na obdarowaniu i wezwaniu do całkowitego oddania się Bogu, do doskonalszego pójścia w mocy Ducha Świętego za Chrystusem, do głębszej miłości w służbie Królestwa Bożego i do bycia w Kościele wyraźnym znakiem chwały przyszłego świata.

3. W ramach całego życia konsekrowanego istnieją powołania do życia monastycznego, do życia oddanego całkowicie kontemplacji, do pełnienia apostolskiej służby. Te powołania realizują się w instytutach zakonnych, w stowarzyszeniach życia apostolskiego i w instytutach świeckich. Różnorodność form życia konsekrowanego można porównać „do drzewa o wielu gałęziach, które tkwi korzeniami w Ewangelii i przynosi obfite owoce w każdej epoce życia Kościoła”6. Oczywiście, poszczególne gałęzie (wspólnoty) będą obumierać, jednak samo drzewo (życie konsekrowane jako takie) nigdy nie zniknie z krajobrazu Kościoła.

4. Życie konsekrowane jest obecne w Kościele od samego początku. „Obecność życia konsekrowanego w całym świecie oraz ewangeliczny charakter jego świadectwa to przekonujące dowody, że nie jest ono rzeczywistością odosobnioną i drugorzędną, ale sprawą całego Kościoła (...) Życie konsekrowane nie tylko w przeszłości było pomocą i oparciem dla Kościoła, ale stanowi cenny i nieodzowny dar także dla teraźniejszości i przyszłości Ludu Bożego, ponieważ jest głęboko zespolone z jego życiem, jego świętością i misją (...) W przyszłości mogą powstać nowe, różnorodne formy życia konsekrowanego, ale niezmienna pozostanie istota tego wyboru, który wyraża się w radykalnym darze z siebie składanym z miłości do Pana Jezusa, a w Nim - do każdego członka ludzkiej rodziny. Na tym przekonaniu, które przez stulecia było natchnieniem dla wielkiej rzeszy wiernych, chrześcijański lud nadal opiera swą ufność, wiedząc, że w dorobku tych szlachetnych dusz może znaleźć bezcenną pomoc w swojej wędrówce ku niebieskiej ojczyźnie”7.

5. Wyróżnia się życie konsekrowane przeżywane we wspólnocie oraz życie konsekrowane przeżywane indywidualnie bez włączenia się we wspólnotę. Istnieją dziś trzy formy indywidualnego życia konsekrowanego: pustelnicy, dziewice oraz wdowy i wdowcy8.

Życia konsekrowane na Pomorzu Zachodnim do 1534 r.9

6. Początki życia zakonnego na Pomorzu Zachodnim sięgają XII w. Praktycznie wszystkie występujące zakony w średniowiecznym Kościele powszechnym miały również swoje konwenty na Pomorzu Zachodnim. Istniały tutaj zakony mnisze: benedyktyni i benedyktynki, cystersi i cysterki oraz kartuzi; kanonicy regularni: kongregacji św. Wiktora, premonstratensi i premonstratenski; mendykanckie (żebrzące): dominikanie, franciszkanie, augustianie i augustianki oraz karmelici; i rycerskie: joannici, templariusze i krzyżacy.

7. Wraz z prowadzeniem protestantyzmu na Pomorzu Zachodnim, 13 grudnia 1534 r., wszystkie klasztory zostały zlikwidowane. Ich odrodzenie następowało dopiero począwszy od drugiej połowy XIX wieku. Na terenie biskupstwa berlińskiego zaczęły się osiedlać różne zakony męskie i żeńskie, jak np.: Siostry „Dobrego Pasterza” (1850), Siostry Miłosierdzia (1861), Siostry Boromeuszki (1862 - Poczdam, Święciechowo i Straslund, 1867 - Berlin i Szczecin), ojcowie Dominikanie (1862 - Poczdam).

Po roku 194510

8. Po wojnie zakonnicy i zakonnice włączyli się w odbudowę duchową i materialną Ojczyzny. Kiedy 15 sierpnia 1945 r. powstała Administracja Apostolska Kamieńska, Lubuska i Prałatury Pilskiej, pierwszym jej bardzo odczuwalnym problemem był brak kapłanów. Na jej terenie pozostało tylko dziesięciu księży zakonnych z pięciu zakonów. W miarę szybko przybywali nowi kapłani zakonni. Najliczniejszą grupę stanowili księża chrystusowcy, ale także franciszkanie, misjonarze św. Wincentego a Paulo, salezjanie, oblaci, zmartwychwstańcy, saletyni. Podobnie trudna sytuacja była w przypadku sióstr zakonnych. Na obszarze gorzowskiej administracji apostolskiej przed 1939 r. było siedem czynnych żeńskich zgromadzeń zakonnych; w 41 miejscowościach pracowało 308 sióstr. Po zakończeniu wojny z wyżej wymienionych placówek pozostały tylko 54 siostry z pięciu zgromadzeń w szesnastu domach zakonnych. 

9. Bullą Episcoporum Poloniae coetus papież Paweł VI ustanowił diecezję szczecińsko-kamieńską. W dniu erygowania pracowało na jej terenie 127 kapłanów zakonnych i 142 sióstr zakonnych z 18 zgromadzeń zakonnych11. Obecnie na terenie diecezji działa 11 zakonów i zgromadzeń męskich (185 osób) oraz 23 zakonów i zgromadzeń żeńskich (226 osób)12.

10. Znaczącą rolę w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej odgrywają Mniszki Bose Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel13, które chociaż nie angażują się bezpośrednio w pracę duszpasterską, ale jako ośrodek duchowości i modlitwy stanowią cenne dobro Kościoła lokalnego, który troszczy się o nie i powinien wspierać ich rozwój. Wśród mniszek należy rozwijać zainteresowanie życiem Kościoła lokalnego, uwrażliwiać na jego zadania, problemy czy trudności, które przeżywa i polecać ich modlitwie sprawy Archidiecezji. 

11. Synod docenia działalność apostolską  Wspólnoty Uczennic Krzyża 14, która jest obecna w Archidiecezji od 1985 roku. 

12. Synod, wyrażając Bogu i ludziom ogromną wdzięczność za bogactwo i wieloraką służbę instytutów życia konsekrowanego działających w diecezji szczecińsko-kamieńskiej15, zachęca wszystkich ich członków, aby w nowych warunkach życia Ojczyzny rozeznali swój specyficzny charyzmat, a także pogłębili swoją tożsamość, duchowość i posłannictwo. Nowe czasy wymagają nowych odpowiedzi: 
a) promieniowania duchowością kontemplacyjną, a zarazem ekumeniczną i otwartą na nowe poszukiwania; 
b) chętnego podejmowania się kierownictwa duchowego wobec księży diecezjalnych i katolików świeckich; 
c) wierności charyzmatowi ewangelizacyjnemu, a zarazem odkrywania jego nowych wymiarów przez tworzenie szkół i ośrodków wychowawczych, współpracę z mediami itp.; 
d) wierności charyzmatowi opieki nad słabymi i zagubionymi moralnie, a jednocześnie odkrywanie nowych obszarów zagubienia i nędzy oraz nowych form zaradzania i pomocy.

II. Odpowiedzialność i kierownictwo biskupa diecezjalnego

13. Kongregacja Zakonów i Instytutów Świeckich oraz Kongregacja Biskupów, w dokumencie Notae directivae pro mutuis relationibus Inter episcopos et religiosos in Ecclesia, zobligowały biskupów, jako autentycznych nauczycieli i przewodników wszystkich członków Kościoła partykularnego na drodze do doskonałości, aby byli zdecydowanymi promotorami życia w konsekracji i obrońcami wspólnot zakonnych, jak również skutecznie chroniącymi specyficzny charakter poszczególnych instytutów życia konsekrowanego zarówno w dziedzinie ich duchowości, jak i podejmowanych dzieł apostolskich. Z kolei posynodalna adhortacja apostolska Vita consecrata ostrzega: „Diecezja, w której zabrakłoby życia konsekrowanego, nie tylko zostałaby pozbawiona licznych darów duchowych, miejsc służących poszukiwaniu Boga, specyficznych rodzajów apostolstwa  i form duszpasterstwa, ale mogłaby też w znacznej mierze utracić ducha misyjnego, jaki znamionuje większość instytutów”16.
 
14. Biskup diecezjalny, czerpiąc z natchnienia Ducha Świętego, zachowuje kierownictwo i koordynację działań w zakresie różnorodnych inicjatyw, należących zgodnie z pozycją kanoniczną do rodziców i wychowawców, osób zakonnych, kapłanów i wszystkich uczestniczących w działaniu pasterskim Kościoła szczecińsko-kamieńskiego17. Powinien akceptować i cenić charyzmaty życia konsekrowanego, przyznając im należne miejsce w diecezjalnych programach duszpasterskich.

15. Biskup niech zadba o szczere i bliskie kontakty z przełożonymi, i osobiście spełnia swą posługę pasterską wobec osób konsekrowanych stając się niejako gwarantem oryginalności powołania zakonników realizowanego na rzecz zbawienia Ludu Bożego w diecezji, bez naruszenia charakteru swego instytutu.

16. Wszelka działalność apostolska instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego, zarówno w instytucjach własnych jak i zlecona przez biskupa diecezjalnego, podlega na terenie archidiecezji jego władzy. Biskup ma prawo określać charakter i zakres tej działalności, ingerować w nią osobiście, czy przez wyznaczonego delegata, wizytować kościoły, kaplice i wszelkie dzieła apostolskie i charytatywne18. Domy zakonne winny z gotowością przyjmować powierzone im działania uwzględniając potrzeby Kościoła diecezjalnego, jak też możliwości instytutu zakonnego, jego regułę i konstytucje. 

17. Biskup diecezjalny powinien usilnie wpływać na księży diecezjalnych, aby uznali z wdzięcznością owocny wkład osób zakonnych w pracy duszpasterskiej w diecezji. Dlatego powinien zaszczepić w szeregach duchowieństwa diecezjalnego, jak również wśród alumnów przygotowujących się do pracy i posługiwania w Kościele diecezjalnym, właściwą postawę chroniącą charyzmat instytutów. Skuteczna formacja powinna się odbywać na fundamencie studiowania dokumentów soborowych i papieskich o episkopacie, o życiu zakonnym, o Kościele partykularnym, o powiązaniach, jakie powinny zachodzić między nimi. Zachęci również prezbiterium diecezjalne by zapoznawało się dogłębnie z problemami odnoszącymi się do istoty życia zakonnego oraz z potrzebami misyjnej posługi Kościoła, jak również by wybrani duchowni diecezjalni podjęli stosowne przygotowanie, aby być gotowymi do pełnienia służby kapłańskiej i wspomagania osób zakonnych na drodze duchowego rozwoju, w integralnej współpracy z kapłanami zakonnymi. 

18. Celem sprawowania duchowej troski oraz właściwego nadzoru nad pracą osób życia konsekrowanego, biskup diecezjalny ustanawia wikariusza generalnego19 lub referenta ds. instytutów życia konsekrowanego20, który działa w porozumieniu z wikariuszem generalnym.

19. Wikariusz generalny w niczym nie może zastąpić posługi samych przełożonych wspólnot zakonnych, lecz powinien nieść pomoc w wykonywaniu posługi, jaka w zasadzie należy do samego biskupa, a mianowicie: ma troszczyć się o życie zakonne w diecezji oraz włączać je w całe pasterskie działanie. 

20. Wikariusza generalnego wspomaga siostra referentka mianowana na okres pięciu lat przez biskupa diecezjalnego21.

III. Relacje między biskupem diecezjalnym a instytutami zakonnymi

21. Instytuty życia konsekrowanego (ze ślubami zakonnymi) oraz stowarzyszenia życia apostolskiego (bez ślubów zakonnych) winny być w diecezji cenione i popierane22.

22. Decyzje dotyczące obecności instytutów i działalności duszpasterskiej osób konsekrowanych powinny być podejmowane  i realizowane w ramach szczerego i otwartego dialogu między biskupem diecezjalnym a przełożonymi różnych instytutów życia konsekrowanego. Szczególna troska biskupa o powołanie i misję instytutów oraz szacunek okazywany posłudze biskupowi przez gotowość osób konsekrowanych do realizacji wskazań pasterskich dotyczących życia diecezji, to dwie ściśle ze sobą związane formy jedynej miłości eklezjalnej, która nakazuje, aby wszyscy służyli organicznej komunii całego Ludu Bożego, zarówno charyzmatycznej jak i hierarchicznej. Członkowie instytutów życia konsekrowanego powinni dokładać starań, aby zapoznać się z życiem i potrzebami Kościoła partykularnego, w którym żyją i pracują zarówno w dziedzinie apostolstwa i dobroczynności, jak też karności. 

23. Zakonnicy powinni służyć swoją pomocą Kościołowi szczecińsko-kamieńskiemu, na miarę własnych sił i zgodnie ze swoim charyzmatem, „działając w pełnej komunii z biskupem na polu ewangelizacji i katechezy oraz życia parafialnego”23. Włączając się przez działalność apostolską w życie diecezji poszczególne instytuty cieszą się przywilejem słusznej autonomii, „dzięki której mogą stosować własną dyscyplinę i zachowywać nienaruszone dziedzictwo duchowe i apostolskie”24. 

24. Zachowanie dyscypliny kościelnej istotnie pomoże w budowaniu właściwych relacji między biskupami, przełożonymi i osobami zakonnymi. Te relacje powinny być oparte na życzliwym poszanowaniu osób i instytutów, wypływającym z przekonania, że wspólnoty zakonne są z natury rzeczy zobowiązane do składania świadectwa uległości wobec Magisterium Kościoła i przełożonych, tak jednak, by nie naruszać autonomii wzajemnie przynależnych kompetencji kanonicznych25.

25. Konstytucja dogmatyczna o Kościele, Lumen gentium26, kieruje przesłanie do osób konsekrowanych, aby szanowali posługiwanie biskupów, jako autentycznych nauczycieli oraz świadków Boskiej i katolickiej prawdy. Jest to zakres nie tylko współpracy, ale przede wszystkim odpowiedzialności za nauczanie wiary w diecezji. 

26. Synod przypomina, że wszyscy członkowie życia konsekrowanego, ze względu na ich konsekrację i związek z Kościołem, podlegają władzy biskupa diecezjalnego w tym, co dotyczy jego urzędu pasterskiego, czyli sprawowania kultu publicznego27, duszpasterstwa, przekazywania wiernym świętej nauki, religijnego i moralnego wychowania członków Kościoła, zwłaszcza dzieci, katechizacji, liturgicznej formacji i innych form apostolstwa, także godności stanu duchownego, jak również tych dzieł, które mają związek ze sprawowaniem apostolstwa.

27. Zakonnicy, uważając biskupa za pasterza, powinni szanować prawa, dekrety i zarządzenia wydane przez niego dla działań apostolskich i dyscyplinarnych w zakresie wykonywania kultu Bożego w diecezji.

28. Biskup diecezjalny uznaje autonomię życia poszczególnych instytutów życia konsekrowanego, zwłaszcza w zakresie zarządzania, własnej dyscypliny i dziedzictwa. Uznawana przez Kościół powszechny i diecezjalny prawdziwa autonomia instytutów nie może być rozumiana jako niezależność w Kościele.

29. Biskup diecezjalny jako pasterz diecezji, a przełożeni zakonni jako odpowiedzialni za własny instytut, niech starają się o udział osób zakonnych w życiu Kościoła diecezjalnego, jak również o wdrażanie ich w znajomość wytycznych i zarządzeń kościelnych. Niech popierają w swym instytucie jedność i uległość względem biskupa diecezjalnego28.

30. Można mianować osoby zakonne na urzędy i stanowiska diecezjalne (Kuria Metropolitalna, Sąd Metropolitalny, dziekani, spowiednicy w Arcybiskupim Wyższym Seminasrium Duchownym, wicedziekani, kapelani w szpitalach itp.), zgodnie z ich specjalistycznym przygotowaniem i charakterem powołania. Osoby zakonne biorę udział w diecezjalnej radzie kapłańskiej i duszpasterskiej, zachowując zasadę proporcjonalności i kryteria ustalone przez biskupa diecezjalnego29.

31. Przełożeni zakonni mają obowiązek zapoznania się z potrzebami Kościoła diecezjalnego, aby korzystając ze zdolności i możliwości pasterskich swoich współbraci zaradzili potrzebom apostolskim diecezji. Realizacji tego działania ma służyć konkretny dialog podejmowany przez przełożonych i biskupa diecezjalnego w sprawie właściwego rozmieszczenia osób zakonnych na terenie diecezji30.

32. Biskup diecezjalny powinien zagwarantować stałość dla pasterskiej współpracy z zakonnikami, mając na uwadze ich własne dzieła, jak również zlecone przez niego. Te ostatnie powinny zostać umocowane pisemną umową prawną, zawartą między biskupem diecezjalnym a kompetentnym przełożonym Instytutu, określającą zakres i sposób wykonywanej pracy, przydzielenia osób zakonnych i sprawy materialne31. 

33. Ważną sprawą pozostaje sprawa zrzeszeń międzyzakonnych na terenie diecezji, które należy popierać, jako bardzo pożyteczne, postrzegając je jako: „narzędzia wzajemnej łączności i popierania oraz odnowy życia zakonnego i wierności wobec wskazówek Magisterium Kościoła i w poszanowaniu własnego charakteru danego instytutu, bądź jako środki sposobne do dyskusji nad problemami mieszanymi między biskupem i przełożonymi, a także do koordynowania działalności rodzin zakonnych z duszpasterską posługą diecezjalną pod kierunkiem biskupa, bez jakiegokolwiek uszczerbku dla relacji i umów podejmowanych bezpośrednio przez biskupa z poszczególnymi instytutami”32.

34. Zakonnicy mający święcenia stanowią jedność z prezbiterium diecezjalnym z racji pracy duszpasterskiej i posługiwania kapłańskiego, należąc w tym wymiarze do duchowieństwa diecezjalnego33. W dziedzinie pracy i posługiwania pasterskiego mają odpowiedni tytuł do uczynienia pełniejszej jedności z biskupem diecezjalnym i jego duchowieństwem.

35. Wszyscy księża zakonni zobowiązani są do udziału w ustalonych formach permanentnej formacji duchowieństwa (dni katechetyczne, konferencje rejonowe, zebrania dekanalne, diecezjalne dni młodych, pielgrzymki ogólnodiecezjalne i inne).

36. Instytuty życia konsekrowanego i stowarzyszenia życia konsekrowanego obecne na terenie archidiecezji będą przestrzegać przepisy prawa kanonicznego w zakresie relacji z biskupem i prezbiterium diecezjalnym34.

37. Przełożonych Instytutów zachęca się, by prowadzili stały dialog z biskupem diecezjalnym, zwłaszcza poszukując nowych rozwiązań pasterskich, planując nowe akcje, wprowadzając pewne eksperymenty czy nowości. Konieczne jest, aby w czasie takiego działania zachowali dyscyplinę kościelną, wymogi nauczania Magisterium Kościoła oraz specyfikę ducha swego instytutu. Wprowadzanie nowości musi być poprzedzone starannym studium i okresową oceną dokonanych eksperymentów. Gdyby eksperyment nie został uwieńczony pożądanym rezultatem, to należy z pokorą i stanowczością skorygować go lub zawiesić.

38. Biskup i przełożeni instytutów powinni prowadzić ścisłą współpracę, wzajemnie sobie pomagać, zwłaszcza w zakresie obiektywnej oceny podejmowanych działań pasterskich, eliminując zjawiska frustracji czy niebezpieczne kryzysy i odstępstwa. Nie mogą tolerować błędnych poczynań pasterskich, ale w duchu wzajemnego zaufania powinni wprowadzić odpowiednią korektę35.

39. Pomiędzy duchowieństwem diecezjalnym i osobami konsekrowanymi należy popierać nowe więzy braterstwa i współpracy36. Należy troszczyć się o utrwalanie wszystkiego, co służy pogłębieniu       i utrwaleniu wzajemnego zaufania, apostolskiej solidarności i braterskiej zgody, jako środki wzmacniające poczucie jedności z Kościołem diecezjalnym, gorliwe posługiwanie i współpracę, umiłowanie wspólnoty ludzkiej i kościelnej. We wzajemnej życzliwości, w duchu współpracy i znajomości własnych charyzmatów należy wychowywać alumnów w Arcybiskupim Wyższym Seminarium Duchownym oraz w seminariach i nowicjatach zakonnych.
40. Biskup powinien nalegać, aby osoby zakonne podejmujące posługiwanie pasterskie poza wspólnotą życia konsekrowanego, a więc poza własnym instytutem, nadal integralnie przeżywały jedność z życiem wspólnoty i były autentycznie wierne regułom i konstytucjom, wykluczając wszelkie motywy z działań apostolskich, które by mogły stanowić okazję do zatracenia istoty swego charyzmatycznego powołania.

41. Gdyby wspólnota zakonna nie mogła dłużej prowadzić jakiegoś dzieła pastoralnego czy też placówki zakonnej, to przełożeni  w stosownym czasie i w postawie zaufania wobec biskupa diecezjalnego niech wskażą na to, co przeszkadza prowadzeniu uprzedniego dzieła, przynajmniej w dotychczasowej formie. Może się to zdarzyć w przypadku braków personalnych. Biskup powinien życzliwie potraktować prośbę przełożonych złożoną w sprawie likwidacji domu zakonnego czy pełnionego dzieła, i wraz z przełożonymi podejmie poszukiwania najwłaściwszych rozwiązań37. 

42. Parafie oraz kościoły rektoralne, powierzone instytutom zakonnym, obowiązane są do tych samych świadczeń finansowych na cele diecezjalne jak parafie i kościoły diecezjalne, chyba, że co innego określa umowa zawarta między archidiecezją a zakonem. Umowy raz zawarte obowiązują w sumieniu aż do odwołania.

43. Kościół diecezjalny oczekuje od wszystkich członków instytutów życia konsekrowanego wierności swemu szczególnemu charakterowi i zadaniu realizowanemu w jedności z Ojcem Świętym oraz biskupem diecezjalnym.

44. Diecezja z wdzięcznością przyjmuje dar życia zakonnego     i troszczy się o jego duchowy i ilościowy rozwój. Zewnętrznym znakiem jedności diecezji ze wspólnotami zakonnymi jest wspólna modlitwa osób konsekrowanych i księży diecezjalnych pod przewodnictwem biskupa diecezjalnego: w czasie Światowego Dnia Życia Konsekrowanego, który przypada w uroczystość Ofiarowania Pańskiego, we Mszy św. z poświęceniem Krzyżma w Wielki Czwartek, w czasie Światowego Dnia Modlitw o uświęcenie kapłanów w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa i w innych uroczystościach diecezjalnych. 

IV. Posługa duszpasterska instytutów zakonnych w Archidiecezji

45. Kodeks Prawa Kanonicznego38 nawołując do dobrej organizacji i harmonijnej współpracy przypomina dekret Christus Dominus39 i wyznacza sposób współdziałania pomiędzy osobami konsekrowanymi zaangażowanymi w pracę duszpasterską a biskupami diecezjalnymi, wskazując na konieczność zachowania równowagi pomiędzy autonomią życia konsekrowanego a zależnością od biskupa, od którego zależą wszystkie działania mające na celu dobro dusz na powierzonym mu terenie. Kodeks ukazuje parafię jako całkowicie ukierunkowaną na działalność pastoralną, i to również dzięki wkładowi instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego.

46. Synod zaleca organizowanie spotkań przełożonych męskich i żeńskich instytutów zakonnych pracujących na terenie diecezji z biskupem diecezjalnym (przynajmniej raz w roku) celem omówienia aktualnych problemów życia Kościoła diecezjalnego, zapoznania się z problemami duszpasterskimi40, charyzmatu zakonu i kwalifikacji zakonników i sióstr zakonnych zaangażowanych do posługi w diecezji.

47. W obliczu zaniku zmysłu eklezjalności, na osobach konsekrowanych spoczywa szczególny obowiązek miłości Kościoła i życia jego sprawami. Wyczulony sensus Ecclesiae powinien stanowić cechę charakterystyczną ich posługiwania i budzić w innych dojrzałą i głębszą świadomość Kościoła.

48. Szczególnie ważnym polem pracy dla osób konsekrowanych jest misja nauczania, posługa pojednania oraz działalność charytatywna. Posługa głoszenia słowa Bożego oraz sakramentu pojednania, spełniana przez zakonników, wymaga upoważnienia biskupa diecezjalnego.
 
49. Zakony i stowarzyszenia zawsze czuły się zobowiązane do troski o tych, o których szczególnie troszczył się Pan Jezus: ubogich, chorych, opuszczonych, niepełnosprawnych. Na terenie naszej archidiecezji, w dobie transformacji, liczba takich osób znacznie powiększyła się o bezrobotnych, bezdomnych, chorych na nieuleczalne choroby, nie radzących sobie w nowej sytuacji. Synod zachęca instytuty życia konsekrowanego, aby z żarliwością odnawiały charyzmat opieki nad osobami starszymi, ubogimi i chorymi, a także z radykalizmem ewangelicznym odpowiadały na nowe wyzwania w tej dziedzinie (chorzy na AIDS, pomoc paliatywna, osoby niepełnosprawne, domy samotnej matki itp.).

50. Synod, podkreślając niezastąpione znaczenie modlitwy i kontemplacji dla życia religijnego, z wielkim szacunkiem spogląda na zakony klauzurowe i kontemplacyjne oraz poleca je serdecznej opiece duchowej i materialnej biskupa diecezjalnego i duszpasterzy. Zachęca mnichów i mniszki, aby promieniowali miłością, podejmowali z troską intencje modlitwy, chętnie otwierali furtę klasztorną osobom i grupom poszukującym skupienia i medytacji, służyli pomocą   w odkrywaniu drogi powołania duchowego, prowadzili kaplice całodziennej adoracji i spowiedzi. Szczególnie liturgia Eucharystii i Liturgia Godzin winna być w nich sprawowana w taki sposób, aby mogli w niej z głębokim pożytkiem duchowym uczestniczyć rekolektanci i inni goście.

51. Wzywając osoby zakonne do chętnego włączania się do pracy w różnych dziedzinach życia apostolskiego, należy odnosić się   z pełnym zrozumieniem do odmienności właściwej poszczególnym zakonom, która umożliwia im pełnienie specjalnych zadań dla dobra Kościoła. 

52. Zakony, które znajdują się na terenie diecezji i uczestniczą w duszpasterstwie parafialnym, mają obowiązek zapoznać się   z prawem lokalnym i zapoznać się z głównymi dziedzinami apostolstwa i duszpasterstwa Kościoła szczecińsko-kamieńskiego, aby mogły aktywnie i skutecznie włączyć się w działalność duszpasterską. Współpraca na polu duszpasterstwa powinna być nacechowana życzliwością, wzajemnym szacunkiem i troską o dobro duchowe wiernych i wspólnoty zakonnej.

53. Zakonnicy i siostry zakonne zaangażowani w duszpasterstwo powinni uwzględniać program duszpasterski diecezji. Dla lepszego poznania ustawodawstwa, zwyczajów i praktyk diecezjalnych powinni uczestniczyć w ogólnodiecezjalnych, dekanalnych i parafialnych zebraniach duszpasterskich i innych spotkaniach formacyjnych. Duszpasterstwo prowadzone przez członków instytutów zakonnych powinno uwzględniać zarządzenia i wytyczne biskupa diecezjalnego. Dyrektorzy poszczególnych wydziałów Kurii Metropolitalnej powinni przekazywać wszystkim instytutom zakonnym (męskim i żeńskim) komunikaty, biuletyny i inne materiały wydawane przez Kurię.

54. Wzajemna współpraca księży diecezjalnych i zakonów wymaga, aby uwzględniono następujące sprawy: ustalanie porządku Mszy świętych i nabożeństw, podawanie ważniejszych ogłoszeń parafialnych i zakonnych, konsultacje w sprawach katechizacji młodzieży uczęszczającej na lekcje religii poza parafią, ustalanie terminów rekolekcji, spowiedzi adwentowej i wielkopostnej itp.

55. Nowe przedsięwzięcia apostolskie winny być podejmowane przez zakony w porozumieniu z biskupem diecezjalnym i przy uwzględnieniu potrzeb archidiecezji, a także norm ogłoszonych przez Stolicę Apostolską.

56.  Wielkim zadaniem stojącym przed Kościołem w Polsce jest odnowa działalności edukacyjnej i wychowawczej. Synod zaprasza instytuty życia konsekrowanego do wzmożenia wysiłków w dziele tworzenia przedszkoli, szkół katolickich i innych placówek wychowawczych. 

57. Władzy biskupa diecezjalnego podlegają szkoły prowadzone przez wspólnoty zakonne, w zakresie ich organizacji i nadzoru, jednak bez naruszania prawa zakonników do kierowania nimi. Zakonnicy powinni również przestrzegać wszystko, co ustanowiły w tej materii synody diecezjalne lub Konferencje Episkopatu41.

58. Biskup diecezji działa z pełną swobodą, kiedy powierza parafię zakonnikom i nad którą sprawuje swoją władzę i kontrolę, z zachowaniem prawa przełożonych odnośnie do wewnętrznej dyscy-
pliny instytutu i zasad określających wzajemną współpracę42. 
59. Kapłan-zakonnik, który staje się kandydatem na objęcie funkcji proboszcza musi być ustanowiony przez biskupa diecezji, po tym, jak jego kandydatura została przedstawiona przez kompetentnego przełożonego lub też, kiedy sam biskup nominuje kapłana po uprzedniej zgodzie wyrażonej przez przełożonego43. W żadnym wypadku przełożony sam, niezależnie, nie może ustanowić proboszcza. Tak przeprowadzone działanie nie przyniosłoby skutków prawnych.

60. Zakonnik może być odwołany ze swojego urzędu albo przez biskupa diecezjalnego, który powierzył urząd albo przez bezpośredniego przełożonego zakonnego zachowując jednak obowiązek informowania drugiej strony. Przyczyna odsunięcia proboszcza może być spowodowane niewłaściwym postępowaniem w materii określanej mianem ciężkiej44.

61. Zachęca się kapłanów, braci i siostry zakonne do chętnego włączania się do współpracy w różnych dziedzinach życia parafialnego. Formy tej współpracy winny być uzgodnione z zainteresowanym proboszczem. 

62. Dobro duchowe wiernych wymaga, by księża diecezjalni i zakonni nie ograniczali działalności duszpasterskiej i apostolskiej jedynie do własnego kościoła czy domu zakonnego. Pożądany jest ich wspólny udział w wizytacjach biskupich, w uroczystościach parafialnych, rekolekcjach, misjach, spowiedziach adwentowych i wielkopostnych, pogrzebach kapłanów i osób zakonnych. 

63. Wielką rolę odgrywają w diecezji instytuty zakonne żeńskie. Główne obszary działalności apostolskiej sióstr zakonnych to przekazywanie prawdy Bożej przez katechizację, praca wychowawcza i nauczanie, dzieła chrześcijańskiego miłosierdzia oraz różne formy współpracy w duszpasterstwie. Instytuty zakonne jak i poszczególne siostry, podejmując wspomnianą działalność na terenie diecezji, czy           w parafiach, powinny traktować ją jako służbę wobec Kościoła lokalnego.
64. Kościół liczy na wkład kobiet konsekrowanych w rozwój nauki, obyczajów, życia rodzinnego i społecznego, zwłaszcza w dziedzinach związanych z obroną godności kobiety i poszanowaniem życia ludzkiego. Można żywić nadzieję, że dzięki pełniejszemu uznaniu misji kobiety w życiu naszego kraju środowiska żeńskich instytutów życia konsekrowanego zyskają głębszą świadomość swojej roli i z jeszcze większym oddaniem będą służyć sprawie Królestwa Bożego. Może się to wyrażać w różnorakich dziełach, takich jak ewangelizacja, praca wychowawcza, udział w formacji przyszłych kapłanów i osób konsekrowanych, animacja wspólnot chrześcijańskich i kierownictwo duchowe, obrona fundamentalnych wartości chrześcijańskich.

65. Siostry pracujące w parafii, w porozumieniu z proboszczem, starają się o współpracę z laikatem w różnych grupach apostolskich. Istnieje potrzeba, aby siostry jeszcze głębiej zaangażowały się w pracę duszpasterską, szczególnie w działalność charytatywną, w opiekę nad osobami starszymi, biednymi i chorymi, rodzinami wielodzietnymi oraz domami samotnych matek, sierocińcami i ośrodkami wychowawczymi. Zgromadzenia zakonne zaangażowane w te dziedziny pracy mogą liczyć na pomoc materialną ze strony diecezji. Synod zachęca, by siostry podejmowały także pracę organistek, zakrystianek, kancelistek czy pracę na plebanii. Wszelkie inicjatywy podejmowane w ramach pracy siostry uzgadniają z proboszczem.

66. Synod rozumie potrzebę troski o stały i systematyczny rozwój duchowy osób konsekrowanych. Dlatego zaleca wszystkim siostrom z diecezji uczestnictwo w dniach skupienia organizowanych przez referentkę ds. zakonnych i w innych spotkaniach formacyjnych i dokształcających.

67. Parafie lub inne osoby prawne zatrudniające siostry zakonne winny zawrzeć z przełożoną wyższą zgromadzenia umowę, która określa obowiązki i prawa obu stron. Zawierana umowa o pracę powinna być zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa a w tym z przepisami Kodeksu Pracy. Biskup umowę potwierdza i przy wizytacjach parafii kontroluje jej zachowywanie. Siostry powinny mieć również zapewnione wystarczające warunki życia zakonnego i godne ich pracy warunki mieszkaniowe.

68. Każdy dom sióstr zakonnych ma prawo posiadać własną kaplicę z Najświętszym Sakramentem, w której powinno się odprawiać Mszę świętą przynajmniej dwa razy w miesiącu. Na erygowanie kaplicy wymagana jest zgoda biskupa diecezjalnego, której udziela po uzyskaniu pozytywnej opinii diecezjalnej komisji liturgicznej i miejscowego proboszcza.

69. Siostry katechetki mają też obowiązek współpracować z parafią, uczestniczyć w Mszach św. dla dzieci i młodzieży, pomagać w przeprowadzaniu rekolekcji dla dzieci i młodzieży oraz w duszpasterstwie grup młodzieżowych. 

70. W parafiach, w których istnieją domy zakonne żeńskie, proboszcz winien okazywać siostrom zakonnym pełne zrozumienie ich powołania zakonnego oraz ułatwiać im pogłębianie życia wewnętrznego.

71. Należy zachęcać wiernych, by otoczyli siostry zakonne prawdziwym szacunkiem z powodu wykonywanej przez nie pracy i świa-dectwa dawanego życiem konsekrowanym. 

72. Spowiedników żeńskich domów zakonnych mianuje biskup na wniosek wyższej przełożonej, po wyrażeniu zgody przez zainteresowanego. Również kapelanów domów zakonnych żeńskich mianuje biskup na wniosek przełożonych wyższych. 

73. Ewentualne sprawy sporne pomiędzy ośrodkami parafialnymi a domami zakonnymi, jak też pomiędzy kapłanami diecezjalnymi a osobami zakonnymi, rozstrzygają - z uwzględnieniem przepisów prawa i chrześcijańskiej miłości - biskup diecezjalny i wyższy przełożony zakonny.

V. Świeckie Instytuty Życia Konsekrowanego47 i Stowarzyszenia Życia Apostolskiego

74. Dziś istnieją również w Kościele nowe formy stowarzyszeń osób konsekrowanych, uznane i uregulowane przez prawo kanoniczne48. Są nimi przede wszystkim instytuty świeckie, w których według Kodeksu prawa kanonicznego „wierni żyjący w świecie dążą do doskonałej miłości i starają się przyczynić do uświęcenia świata, zwłaszcza od wewnątrz”49. Członkowie tych instytutów wypełniają obowiązki związane z radami ewangelicznymi, harmonizując je jednak z życiem prowadzonym pośród świeckich zajęć i instytucji.

75. Powołanie do życia konsekrowanego w świecie zostało ustanowione przez Kościół Konstytucją Apostolską Piusa XII Provida Mater Ecclesia w 1947 r., a w 1948 r. potwierdzone w motu proprio Primo feliciter.50 Sobór Watykański II potwierdził specyfikę instytutów świeckich, ich prawdziwą i pełną profesję rad ewangelicznych, ale przeżywaną w świecie51 a Jan Paweł II w adhortacji apostolskiej Vita consecrata podkreślił znaczenie instytutów świeckich w misji ewangelizacyjnej Kościoła52.

76. Statut ogólny instytutów świeckich zawiera Konstytucja Apostolska Piusa XII Provida Mater Ecclesia. Również inne dokumenty Kościoła ustalają normy wspólne wszystkim instytutom świeckim53. 

77. Dokumenty Kościoła uznają następujące cechy charakterystyczne powołania do życia konsekrowanego w świecie: konsekrację przez profesję trzech rad ewangelicznych czystości, ubóstwa  i posłuszeństwa; konsekrację realizuje się żyjąc w świecie. Świecki charakter instytutów jest nieodłączną ich cechą i racją bytu. Powołanie członków instytutów świeckich polega na poświęceniu się Bogu i apostolstwie. Ich apostolstwo ma być pełnione w świecie sposobami świeckimi, to znaczy przez pracę zawodową, działalność w różnych miejscach, warunkach i okolicznościach, charakterystycznych dla zaangażowań świeckich54.

78. Istnieje potrzeba, by kapłani i katecheci archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej posiadali dostateczną wiedzę na temat powołania do życia konsekrowanego w świecie. O tej formie powołania trzeba mówić w ramach zajęć formacyjnych w Arcybiskupim Wyższym Seminarium Duchownym (szczególnie podczas spotkań z klerykami ostatnich lat studiów). Tematyka ta powinna być także obecna w programie stałej formacji kapłanów (zwłaszcza wikariuszy i duszpasterzy młodzieży). Nie można zapomnieć o potrzebie dokształcenia w tej materii także katechetów oraz słuchaczy wyższych roczników Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego. Młodzi ludzie na ogół wiedzą o dwóch jedynie możliwościach podjęcia drogi życiowego powołania: w małżeństwie lub w życiu kapłańskim czy zakonnym. Droga powołania do życia samotnego  w świecie pozostaje często nie znana, a więc i nie rozpoznana.

79. Jedną z przyczyn nikłej wiedzy na temat powołania do życia konsekrowanego w świecie może być fakt, że realizacja tego powołania z natury swojej potrzebuje dyskrecji. Apostolstwo członków instytutów świeckich nie jest instytucjonalne przez dzieła, lecz ma nosić znamiona apostolstwa świeckich. Świecka osoba konsekrowana nie może być postrzegana w środowisku jako przedstawiciel kościoła hierarchicznego. Członkowie instytutów świeckich nie posługują się żadnymi zewnętrznymi oznakami swej przynależności do instytutu. Nie wyróżniają się spośród otoczenia ani strojem, ani sposobem bycia, czy mieszkania. Zwyczajny styl życia umożliwia im nawiązanie naturalnego i bliskiego kontaktu z otoczeniem.

80. Należy starać się o jasne określenie miejsca i zadań instytutów świeckich, których członkowie łączą w swoim życiu konsekrację, świeckość i apostolstwo. Dla realizacji tego celu niezbędna jest właściwa formacja i kierownictwo duchowe. Nawiązując do historycznych doświadczeń różnych zakonów świeckich i „trzecich zakonów” należy z wyobraźnią i roztropnością rozwijać ten nowy i obiecujący rozdział w dziejach relacji między osobami konsekrowanymi a laikatem.

81. Informacja o możliwości wyboru drogi życia konsekrowanego w świecie powinna być dostępna dla każdego, kto próbuje rozeznać swoje powołanie. Szczególną pomoc powinno stanowić Archidiecezjalne Centrum Powołaniowe posiadające pełen zasób wiedzy na temat instytutów świeckich.

82. Członkowie instytutów świeckich powinni włączać się w dzieła także nowe, podejmowane przez archidiecezję szczecińsko-kamieńską. Jednym z takich zadań, do których wzywa obecny Synod, jest dzieło katechizacji dorosłych. Wiele członków instytutów świeckich posiadając przygotowanie merytoryczne oraz formacyjne może podjąć taką pracę.

83. Członkowie instytutów świeckich powinny także uczestniczyć we współtworzeniu dzieł służących propagowaniu społecznej nauki Kościoła i przekładaniu jej na konkretne zadania podejmowane   w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym.

VI. Indywidualne formy życia konsekrowanego

84. Od pewnego czasu można zaobserwować w Polsce rosnące zainteresowanie indywidualnymi formami życia konsekrowanego. Życie konsekrowane może być realizowane w instytutach zakonnych, instytutach świeckich, niektórych stowarzyszeniach życia apostolskiego, jak również w formach indywidualnych życia konsekrowanego, do których należą: pustelnicy, dziewice konsekrowane oraz wdowy i wdowcy konsekrowani. Ogólne wskazanie na życie konsekrowane przez profesję rad ewangelicznych dotyczy wszystkich form życia konsekrowanego, zarówno tych realizowanych w instytutach, jak i tych realizowanych indywidualnie.

85. Do elementów właściwych życiu konsekrowanemu zaliczamy stałość55. Zobowiązanie się do życia według rad ewangelicznych nie może mieć charakteru przejściowego ani tymczasowego. Istotne elementy kanoniczne indywidualnych form życia konsekrowanego to: stała forma życia, publiczne zobowiązanie się do praktyki rad ewangelicznych przez śluby lub inne święte więzy, zależność tych osób od biskupa diecezjalnego oraz służba Kościołowi. Służba Kościołowi jest podstawą istnienia i akceptacji każdej formy życia konsekrowanego.

86. Życie braterskie, rozumiane jako życie wspólne w miłości, stanowi wymowny znak kościelnej komunii. Pewien wymiar braterskiej wspólnoty nie jest obcy ani Instytutom świeckim, ani też indywidualnym formom życia konsekrowanego. Pustelnicy, pogrążeni w swojej samotności, nie tylko nie wyłamują się z kościelnej komunii, ale służą jej swoim specyficznym charyzmatem kontemplacyjnym; dziewice konsekrowane, żyjące w świecie, urzeczywistniają swoją konsekrację przez szczególną więź komunii z Kościołem partykularnym i powszechnym. To samo dotyczy konsekrowanych wdów  i wdowców56.

87. Tym, co łączy indywidualne formy życia konsekrowanego, a zarazem wyróżnia spośród innych, jest pozostawanie w świecie, bez zamykania się w murach klasztoru. Nie ma tu również mowy o zewnętrznych, widocznych dla otoczenia oznakach przynależności do stanu konsekrowanego. Osób tych po konsekracji nie wyróżnia generalnie ani strój, (czasami zdarza się, że dziewice konsekrowane posiadają jakąś namiastkę habitu, ale zwykle dotyczy to byłych sióstr zakonnych i jest ich indywidualną decyzją, wymagającą z reguły zgody biskupa miejsca); ani wygląd (mogą wyróżniać się w pewien sposób wyglądem, np. mężczyźni mogą posiadać długą brodę); zewnętrznie nie charakteryzują się niczym, co by odróżniało te osoby od innych świeckich, ani w odniesieniu do środowiska życia, ani stylu życia, ani obowiązków, które przyjmują. Pozostają w świecie pośród innych świeckich, bez żadnych przywilejów.

Życie pustelnicze

88. Życie pustelnicze jest indywidualną formą życia konsekrowanego o bardzo dawnej tradycji. Ta forma życia została uznana za kanoniczną57.

89. Życie pustelnicze jest indywidualną formą życia konsekrowanego, ale nie jest sprawą prywatną. Życie pustelnicze może być prowadzone według pewnych zewnętrznych form, jednak zawsze ma swój wymiar kanoniczny i eklezjalny. Sposób życia podlega weryfikacji władzy kościelnej, którą w przypadku pustelnika przyznano imiennie biskupowi diecezjalnemu. Pustelnik winien posiadać własną regułę życia, swego rodzaju statut osobowy zaaprobowany i pobłogosławiony przez biskupa.

90. Pustelnikami mogą być osoby świeckie jak i duchowne, mężczyźni jak i kobiety58. O dopuszczeniu kandydata do życia pustelniczego decyduje biskup. On też określa warunki przyjęcia, sposoby przygotowania i formacji stałej.

91. Służba pustelnika wspólnocie kościelnej przybiera różne formy, zależnie od czasu, miejsca, posiadanych charyzmatów, nie wykluczając misji „ad gentes”. Istotą misji jest: surowsze odsunięcie od świata; milczenie odosobnienia; gorliwa modlitwa i pokuta, które podejmowane są na chwałę Bożą i zbawienie świata. Życie pustelnicze, w przeciwieństwie do życia zakonnego, nie daje poczucia stabilności ani bezpieczeństwa. Prawdziwy pustelnik nie stara się o zapewnienie sobie uczniów, jego doświadczenie nie potrzebuje ani świadka ani następcy.

Dziewice konsekrowane

92. Począwszy od czasów apostolskich dziewice chrześcijańskie59, powołane przez Chrystusa, by poświęcić się Mu w sposób niepodzielny, w wielkiej wolności serca, ciała i ducha, podejmowały za aprobatą Kościoła decyzję życia w stanie dziewictwa dla Królestwa niebieskiego.

93. Stan dziewic konsekrowanych został zaliczony również do kanonicznych form życia konsekrowanego60 i charakteryzuje się świętym zamiarem gruntowniejszego naśladowania Chrystusa. Zewnętrzną formą realizacji tego zamiaru jest zrealizowanie przepisów zawartych w zatwierdzonym obrzędzie liturgicznym, któremu powinien przewodniczyć biskup diecezjalny. Celem duchowym tego obrzędu jest mistyczne zaślubienie Chrystusowi, a celem eklezjalnym jest oddanie się na służbę Kościołowi.

94. Do konsekracji dziewic można dopuszczać mniszki, które: 
a) nigdy nie zawierały małżeństwa ani nie żyły publicznie, czyli jawnie w stanie przeciwnym czystości; 
b) złożą profesję zakonną w ciągu tego samego obrzędu albo złożyły ją poprzednio; 
c) należą do rodziny zakonnej, której przysługuje prawo do konsekracji, czy to na podstawie starego zwyczaju, czy na mocy pozwolenia świeżo uzyskanego od kompetentnej władzy.

95. Do konsekracji można dopuszczać dziewice żyjące w świecie, które: 
a) ukończyły 25 rok życia; 
b) nigdy nie zawierały małżeństwa ani nie żyły publicznie, czyli jawnie w stanie przeciwnym czystości: 
c) według ogólnej opinii przez swój wiek, roztropność i obyczaje dają rękojmię, że wytrwają w życiu czystym i poświęconym Kościołowi   i bliźnim; 
d) zostały dopuszczone do konsekracji przez biskupa diecezjalnego.

96. Dziewice poświęcone Bogu, z natchnienia Ducha Świętego ślubują czystość, aby bardziej kochać Chrystusa i lepiej służyć bliźnim. Zgodnie ze swym stanem i otrzymanymi charyzmatami, powinny się oddawać pokucie, dziełom miłosierdzia, apostolstwu i gorliwej modlitwie. Zaleca się im usilnie, aby dla lepszego spełniania obowiązku modlitwy odmawiały codziennie Liturgię Godzin, zwłaszcza Jutrznię i Nieszpory. Konsekracja nie jest obrzędem ustanawiającym do jakiejś posługi czy ministerium, (jak to jest np. w przypadku święceń diakonatu, kapłaństwa, biskupstwa), ale włączeniem dziewicy w strukturę charyzmatyczną Kościoła. Dziewica nie przyjmuje konsekracji po to, aby „działać”, lecz aby „być”. Jej pierwszorzędnym celem jest być znakiem dla świata i środowiska, w którym żyje i pracuje. Tę funkcję „bycia znakiem rzeczywistości nadprzyrodzonej” spełnia ona również wtedy, kiedy wykonuje swoją pracę zawodową i społeczną, która niekoniecznie musi być bezpośrednio związana z działalnością duszpasterską Kościoła. Jednakże dla wszystkich kobiet konsekrowanych modlitwa i kontemplacja stanowią zadanie pierwszorzędne     i niezbędne, aby mogły pozostać wierne złożonym obietnicom i mogły być czytelnymi znakami rzeczywistości przyszłej.

97. W przeżywaniu świętości ewangelicznej dziewica konsekrowana może podjąć wybraną przez siebie formę duchowości zakorzenioną w Tradycji Kościoła.

98. Do biskupa należy ustalenie sposobu, w jaki dziewice prowadząc życie świeckie mają się zobowiązać do zachowania dziewictwa na zawsze.

99. Dziewica konsekrowana służy diecezji podejmując: 
a) działalność apostolską w czasie wolnym; 
b) działalność apostolską w pełnym lub niepełnym wymiarze czasowym, na polecenie biskupa diecezjalnego, zgodnie z podjętymi z nim ustaleniami.

100. Wszelka działalność apostolska, duszpasterska czy charytatywna jest dobrowolna i powinna być uzgadniana, koordynowana i potwierdzana przez biskupa diecezjalnego.

101. Dziewice konsekrowane są całkowicie podporządkowane biskupowi diecezjalnemu, któremu okazują szacunek, miłość i posłuszeństwo, gdy wydaje polecenia zgodnie z prawem powszechnym i statutem dla dziewic konsekrowanych.

102. Dziewice mogą się zrzeszać w stowarzyszeniach dla wierniejszego wypełniania swego powołania oraz dla służby Kościołowi, odpowiadającej ich własnemu stanowi i wykonywanej przy wzajemnej pomocy.

103. Dziewica konsekrowana jest zobowiązana sama zapewnić sobie mieszkanie (osobno lub z rodziną), stałe źródło utrzymania i świadczenia społeczne.

104. Formacja wstępna dziewic konsekrowanych powinna trwać trzy lata: 
a) okres próby (jeden rok), obejmujący podstawową formację duchową, teologiczną i eklezjalną, 
b) formacja zasadnicza (jeden rok), obejmująca przygotowanie do życia ewangeliczną radą czystości, 
c) przygotowanie do złożenia ślubu ewangelicznej czystości (jeden rok).

105. Po odbyciu wszystkich etapów formacji dziewica konsekrowana podejmująca życie ewangeliczną radą czystości składa na ręce biskupa czasowy ślub czystości na okres jednego roku, który będzie ponawiany przez dalsze dwa lata. Po trzyletnim okresie składania ślubu czasowego, jeżeli przez ten czas osoba ta odznaczała się żarliwym świadectwem modlitwy i służby, wiernością Kościołowi szczecińsko-kamieńskiemu i biskupowi, może zostać dopuszczona do złożenia ślubów wieczystych ewangelicznej rady czystości na ręce biskupa. Po konsekracji biskup przekazuje dziewicy dekret potwierdzający akt konsekracji. Widzialnym znakiem konsekracji jest obrączka. Od tego momentu dziewica konsekrowana podlega formacji permanentnej, realizowanej w czasie regularnych spotkań w ciągu roku i corocznych rekolekcji zamkniętych oraz poprzez uczestnictwo w konferencjach, wykładach i sympozjach.

Wdowy konsekrowane i wdowcy

106. Formami znanymi od początku istnienia Kościoła są również konsekrowane wdowy61.

107. Wdowy chcące dochować wierności oblubieńcowi ziemskiemu, który wyprzedził je do domu Boga Ojca, podejmują drogę indywidualnej formy życia konsekrowanego, otrzymując specjalne błogosławieństwo biskupa, zwanej stanem wdów błogosławionych. Wdowy podejmują tę formę życia, aby lepiej służyć Panu Bogu, swojej rodzinie, wspólnocie parafialnej i Kościołowi diecezjalnemu.

108. Celem stanu wdów błogosławionych jest dążenie do świętości poprzez życie w duchu rad ewangelicznych62, by w ten sposób żyjąc w świecie i podejmując obowiązki stanu być narzędziem nowej ewangelizacji w apostolskim posłannictwie Kościoła. Wybierają życie ewangeliczną radą czystości, praktykowaną w życiu świeckim. Podejmują również życie ewangeliczną radą ubóstwa według stanu i warunków życia, w jakich Pan Bóg je postawił. Idąc za Chrystusem posłusznym aż do śmierci podejmują życie ewangeliczną radą posłuszeństwa Bogu, pragnąc pełnić Jego wolę wyrażoną przez przełożonych ustanowionych przez Kościół.

109. Wdowy konsekrowane pogłębiają życie wewnętrzne poprzez: 
a) uczestnictwo w miarę możliwości w codziennej Mszy świętej; 
b) w miarę możliwości codzienną medytację i adorację Najświętszego Sakramentu; 
c) comiesięczną spowiedź; 
d) kierownictwo duchowe; 
e) odmawianie Liturgii Godzin, a szczególnie Jutrzni i Nieszporów; 
f) uczestniczenie w Mszach świętych żałobnych w intencji zmarłych małżonków oraz kapłanów; 
g) udział w uroczystościach liturgicznych w Kościele diecezjalnym.

110. Członkiniami stanu wdów błogosławionych mogą być wdowy ochrzczone i bierzmowane, które akceptując swój stan wdowieństwa godzą się radośnie na pozostanie w samotności, podejmując życie według rad ewangelicznych, z poszanowaniem obowiązków stanu w rodzinie i pracy zawodowej. Dla stanu wdów błogosławionych nie obowiązuje limit wiekowy. Kandydatki do konsekracji wywodzą się z różnych parafii, wspólnot i środowisk duszpasterskich diecezji. W przypadku ich dalszego i stałego napływu, będzie można powoływać i tworzyć kolejne wspólnoty wdów konsekrowanych w diecezji.

111.  Zewnętrznym wyrazem przynależności do stanu wdów i wdowców konsekrowanych jest wieczysty ślub czystości.  Stan wdów i wdowców podlega władzy biskupa diecezjalnego.

112. Kościół nie posiada dotąd Obrzędu konsekracji wdów o charakterze uniwersalnym. Do czasu wypracowania obrzędu liturgicznego dla Kościoła Powszechnego, konsekracja dokonuje się według Obrzędu analogicznego do zatwierdzonego przez Stolice Świętą Obrzędu konsekracji dziewic z uwzględnieniem niektórych elementów specyficznych dla konsekracji wdów. Każdorazowej konsekracji przewodniczy biskup diecezjalny lub – w razie potrzeby, desygnowany przez niego inny biskup lub kapłan. 

113. Oprócz elementów wspólnych każdej formie konsekracji, rysem charakterystycznym konsekracji wdów jest przekazanie pierścienia przymierza, którym w tym przypadku jest obrączka ślubna każdej z profesek na nowo poświęcona i przekazana przez biskupa celebransa. Zaś osobliwym zwieńczeniem obrzędu konsekracji jest pełna paschalnej nadziei modlitwa wdów - profesek za swoich zmarłych małżonków.

114. Wdowa, poprzez publiczną konsekrację, wpisuje się w życie Kościoła diecezjalnego i całkowicie podporządkowuje się biskupowi diecezjalnemu oraz proboszczowi, którym należy się szacunek, miłość i posłuszeństwo, gdy wydają polecenia zgodnie z prawem powszechnym i statutem dla wdów błogosławionych. 

115. Wspólnota wdów konsekrowanych nie prowadzi stałego życia wspólnotowego. Jej istotny wymiar wspólnotowy znajduje swój wyraz głównie w spotkaniach modlitewno - formacyjnych oraz w posługach o charakterze apostolskim i charytatywnym.

116. Biskup diecezjalny ustanawia asystenta kościelnego wspólnoty wdów konsekrowanych w osobie wyznaczonego przez siebie kapłana. Jego zadaniem jest duszpasterska troska o wspólnotę zarówno w wymiarze formacji duchowej jak i w zakresie dóbr materialnych niezbędnych do zwyczajnego funkcjonowania i misji wspólnoty.

117. Rozpoznanie powołania oraz dopuszczenie kandydatki do konsekracji zarezerwowane jest biskupowi, który zadanie to powinien powierzyć odpowiednio przygotowanym do tego prezbiterom, którzy spełnialiby je w jego imieniu i pod jego opieką. Po rozpoznaniu autentyczności powołania do życia w dziewictwie oraz po wyrażeniu zgody przez biskupa na konsekrację powinien nastąpić dla kandydatki okres pogłębionej formacji.

118. Czas przygotowania, począwszy od skrystalizowania powołania, powinien trwać przynajmniej trzy lata i powinien dokonywać się na trzech poziomach: doktrynalnym, duchowym i apostolskim. Ideałem byłoby przeznaczyć kandydatce własnego księdza o odpowiednich kwalifikacjach intelektualnych i moralnych, który formując ją w aspekcie teologicznym, byłby równocześnie jej kierownikiem duchowym, zapewniając w ten sposób jednolitość formacji.

119. Po trzyletnim okresie składania przyrzeczeń czasowych, jeżeli przez ten czas osoby te odznaczały się żarliwym świadectwem modlitwy i służby, wiernością Kościołowi diecezjalnemu i biskupowi, mogą zostać dopuszczone do złożenia przyrzeczeń wieczystych czystości, ubóstwa i posłuszeństwa, otrzymując uroczyste błogosławieństwo biskupa diecezjalnego.

120. Po zakończonym obrzędzie konsekracji wdowa nie powinna być pozostawiona sama sobie, biskup diecezjalny zobowiązany jest zapewnić jej duszpasterską opiekę, aby mogła wiernie i radośnie trwać w swoim powołaniu. Formacja permanentna jest czymś niezbędnie koniecznym i realizowana jest poprzez regularne spotkania w ciągu roku i corocznych rekolekcji zamkniętych oraz poprzez uczestnictwo w konferencjach, wykładach i sympozjach. Wskazane jest, aby była ona prowadzona we współpracy z innymi diecezjami, przy równoczesnej wymianie wzajemnych doświadczeń.

VII. Troska o powołania

121. Troska o powołania kapłańskie i zakonne jest jednym z podstawowych obowiązków duchowieństwa diecezjalnego i instytutów życia konsekrowanego i stanowi uprzywilejowaną dziedzinę współpracy między biskupem i przełożonymi. Współistnienie i współdziałanie duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego wzbogaca Kościół diecezjalny nowymi skarbami ducha i potęguje w nim apostolską żywotność.
 
122. Koordynatorem duszpasterstwa powołań jest biskup diecezjalny, mający do dyspozycji archidiecezjalne centrum powołaniowe (przy którym powinna istnieć również sekcja powołań zakonnych), który wspomagany jest przez prezbiterów, zakonników i siostry zakonne. Katecheza i duszpasterstwo młodzieży, życie sakramentalne i modlitewne, a także kierownictwo duchowe winny pomagać młodemu człowiekowi w dojrzewaniu do odpowiedzialnego dokonywania życiowych wyborów, do wierności i wytrwałości, do odczytania i pielęgnowania powołania życiowego, w tym szczególnie powołania kapłańskiego i zakonnego63.

123. Należy zadbać o zaznajamianie duszpasterzy z teologią powołania i o stałą informację o możliwościach współpracy z Arcybiskupim Wyższym Seminarium Duchownym i Archidiecezjalnym Centrum Powołaniowym w dziele budzenia i kształtowania powołań kapłańskich i zakonnych, a także o zakonach, zgromadzeniach i instytutach świeckich. 
124. Terenem nowych powołań jest parafia. Wszyscy zakonnicy niech czują się odpowiedzialni za dzieło powołań w Kościele szczecińsko-kamieńskim. Rodzące się powołania należy otoczyć duszpasterska troską i przez mądre towarzyszenie umożliwić im dojrzały i zupełnie wolny wybór, zgodny z wolą Bożą, czy to w arcybiskupim wyższym seminarium duchownym, czy w instytucie zakonnym. Duszpasterze winni zaznajamiać wiernych, a szczególnie młodzież, z życiem zakonnym poprzez konferencje, kazania, spotkania z osobami konsekrowanymi; powinni też ułatwiać osobom zakonnym rozwijać duszpasterstwo powołaniowe, zapraszając ich na uroczystości parafialne. Osoby życia konsekrowanego winny odwzajemniać się w tej trosce o powołania, mówiąc młodzieży również o seminarium diecezjalnym, a także ułatwiając jej kontakt z tą instytucją.

125. Zakony kontemplacyjne, nie mające możliwości kontaktu z młodzieżą poszukującą swojej drogi życiowej, mają prawo do tego, aby duchowieństwo diecezjalne i zakonne promowało powołania również do zakonu o tym charyzmacie.

126. Każdy kandydat powinien mieć swobodę w wyborze seminarium diecezjalnego, instytutu zakonnego, instytutu świeckiego czy stowarzyszenia życia apostolskiego. Instytuty życia konsekrowanego  i stowarzyszenia życia apostolskiego mają prawo swobodnego prowadzenia akcji budzenia powołań. Biskup i duszpasterze powinni sprzyjać tym działaniom, osoby konsekrowane zaś winny starać się o uzgodnienie przedsięwzięć z kompetentnymi władzami kościelnymi.

127. Tydzień Powołań, rozpoczynający się od IV Niedzieli Wielkanocnej, oraz Dzień Życia Konsekrowanego, obchodzony 2 lutego, należy wykorzystać do modlitewnej odpowiedzi na wezwanie Chrystusa: „Proście Pana żniwa, żeby wyprawił robotników na swoje żniwo” (Mt 9, 38) oraz przekazywania informacji na temat kapłaństwa i zakonów. 

128. Duchowieństwo diecezjalne i członkowie instytutów życia konsekrowanego powinni otwarcie i jasno mówić o potrzebie i pięknie życia kapłańskiego i zakonnego na katechezie i w codziennych spotkaniach z młodzieżą i rodzinami.

129. Księża diecezjalni i osoby należące do instytutów życia konsekrowanego winni pamiętać, że najważniejszym i najskuteczniejszym środkiem budzenia powołań jest ich własne świadectwo życia, ukazujące porywające piękno osoby Pana Jezusa. Nic tak nie przekona młodego człowieka do wejścia na drogę powołania, jak radość i entuzjazm księży i zakonników, ich braterska zgoda, gorliwość w trosce o zbawienie, pełna taktu i miłości troska o człowieka64. 

Przypisy

1 Por. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, n. 25 
2 Por. Paweł VI, motu proprio Ecclesiae Sanctae, (08.06.1966 r); adhortacja apostolska Evangelica Testificatio (29.06.1971) Evangelii nuntiandi (08.12.1975), list apostolski z okazji 25. rocznicy Konstytucji Apostolskiej Provida Mater Ecclesia (02.02.1972)
3 Por. Jan Paweł II, Redemptionis Donum (25.03.1984). Pastores dabo vobis (25.03.1992), Vita consecrata (25.03.1996).
4 Por. Kongregacja Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń życia Apostolskiego, instrukcje: Renovationis causam (06.01.1969), Potissimum institutioni (02.02.1990), Ripartire da Cristo (19.05.2002).
5 AAS 70/1978/473-506. Tekst polski w: Posoborowe Prawodawstwo Kościelne, t.XI, z.1, Warszawa 1980, s. 70, nn. 
6 Vita consecrata, 3. 
7 Tamże, 3. 
8 Vita consecrata 7; Katechizm Kościoła Katolickiego (II wydanie poprawione) 922-924; Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 570. 
9 Zob. Aneks I. 
10 Zob. Aneks II. 
11 Zob. Aneks III. 
12 Zob. Aneks IV. 
13 Zob. Aneks VIII.
14 Zob. Aneks IX.
15 Por. KPK, kan. 574.  
16 Vita consecrata, 48. 
17 Mutuae relationes, 39. 
18 Kodeks Prawa Kanonicznego włożył w zakres kompetencji kanonicznych biskupa diecezjalnego możliwość dokonywania wizytacji w miejscach, gdzie posługują członkowie instytutów życia konsekrowanego. Ściśle to uprawnienie dotyczy czasu i formy regularnych wizytacji pasterskich wspólnot parafialnych, jak okoliczności wynikających z konieczności danej chwili. Biskup diecezjalny może wtedy wizytować kościoły i kaplice osób zakonnych, nie będące parafialnymi miejscami sprawowania kultu, do których wierni uczęszczają na sposób stały. Uprawnienie odnosi się również do możliwości wizytowania szkoły oraz innych dzieł religijnych lub miłosierdzia duchowego, które zostały powierzone zakonnikom (KPK, kan. 683, § 1). Przywołane uprawnienie kodeksowe nie daje jednak biskupowi możliwości wizytowania szkół, które są dostępne wyłącznie dla własnych alumnów danego instytutu, a więc rzecz odnosi się do prowadzonych seminariów zakonnych (KPK, kan. 683, § 1). Natomiast w sytuacji odkrycia nadużycia i w okolicznościach, kiedy skuteczności prawnej nie wywołało powiadomienie o tym fakcie właściwego wyższego przełożonego zakonnego, biskup diecezjalny sam, własną powagą może sprawę załatwić (KPK, kan. 683, § 2). 
19 Zob. Aneks V. 
20 Mutuae relationes, 54; KPK, kan. 476. 
21 Zob. Aneks VI. 
22 KPK, kan. 574,1. 
23 Vita consecrata, 49. 
24 Tamże,48. 
25 Tamże, 45. 
26 Lumen Gentium, 25.
27 Mutuae relationes, 43. 
28 Tamże, 35. 
29 Tamże, 56-57; KPK, kan. 498 § 1 n. 2; 512 § 1.  
30 Mutuae relationes, 37.
31 Tamże, 57b. 
32 Tamże, 59a-b. 
33 Tamże, 36.  
34 Por. KPK, kan. 573-746.
35 Mutuae relationes, 41-43. 
36 Tamże, 37. 
37 Tamże, 47.
38 Por. KPK, kan. 678. 
39 Por. Christus Dominus 35. 
40 Mutuae relationes, 52. 
41 Mutuae relationes, 44.
42 Por. KPK, kan. 678, § 2-3; kan. 681, § 1. 
43 Por. KPK, kan.682, § 1.
44 Por. KPK, kan. 682 § 2; ES I, 32.  
47 Zob. Aneks VII 
48 Por. KPK, kan. 710-746. 
49 KPK, kan. 710. 
50 Droga instytutów świeckich była bardzo trudna. Miały one swoją prawdziwą naturę i misję ukazać we współczesnym świecie i Kościele. Pierwsze próby napotykały na ogromne trudności, gdyż projekt pogodzenia poświęcenia się Bogu przez profesję rad ewangelicznych ze stanem świeckim wydawał się nie do zrealizowania. Terminy: „świecki” i „poświęcony Bogu”, zdawały się wzajemnie wykluczać. Stąd niektórzy świeccy zwracali się w końcu ku formom zakonnym, inni, chcąc pozostać świeckimi, ale w formie prawnie uporządkowanej, opierali się na zakonach tworząc tzw. „Trzecie Zakony” ze ślubami. Brak było wówczas odpowiednich uregulowań w prawodawstwie kościelnym. Małym krokiem naprzód ze strony Kościoła był dekret Ecclesia Catholica, wydany w 1889 r. przez papieża Leona XIII. Zezwalał on bowiem na zatwierdzanie pod jurysdykcją biskupa, pobożnych stowarzyszeń, których członkowie żyjący w świecie, mogli prywatnie zobowiązywać się do zachowania rad ewangelicznych. Nie ma tu jednak jeszcze mowy o konsekracji. Powoli jednak zaczyna zarysowywać się nowy ideał: poświęcenie się Bogu i pozostanie w świecie, aby tu apostołować i pracować dla Królestwa Chrystusa. Zaczęło się więc precyzować jasno to, co dzisiaj nazywa się „charyzmatem instytutów świeckich”: poświęcenie się Bogu, świeckość i apostolstwo. 
51 Por. Perfectae caritatis, n. 11. 
52 Jan Paweł II, Vita consecrata 10. Papież przypomniał, że cechą specyficzną instytutów świeckich jest synteza świeckości i konsekracji i dzięki tej syntezie mają one przenikać społeczeństwa nowymi energiami Królestwa Chrystusowego. Stanie się to, jeżeli świeccy konsekrowani, będąc w pełni oddani służbie Bogu, równocześnie swoją działalnością w normalnych warunkach życia w świecie będą wnosić w tenże świat moc Błogosławieństw. W ten sposób różne formy rzeczywistości świeckich zostaną - za sprawą Ducha Świętego - ożywione duchem Ewangelii. 
53 Kongregacja ds. Zakonów, instrukcja Cum sanctissimus (19.03.1948); Sobór Watykański II, Perfectae caritatis, n. 11, Ad gentes, n. 40; Kodeksu Prawa Kanonicznego, kan 710-730; Katechizm Kościoła Katolickiego p. 928 p. 929; Paweł VI, List Apostolski z okazji 25. rocznicy konstytucji apostolskiej Provida Mater Ecclesia (2.02.1972); Kongregacja Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego, instrukcja Rozpocząć na nowo od Chrystusa (19.05.2002); Jan Paweł II, adhortacja apostolska Vita consecrata, (25.03..1996). 
54 Por. Pius XII, motu proprio Primo feliciter (12.03.1948). 
55 Por. KPK, kan. 573.  
56 Por. Vita consecrata, 42.
57 Por. KPK, kan. 603.
58 Por. Vita consecrata, 7.  
59 Por. 1 Kor 7, 34-36. 
60 Por. KPK, kan. 604. 
61 Por. Katechizm Kościoła Katolickiego (corrigenda), 922; Vita consecra-  ta, 7. 
62 Konsekracja wdów ma charakter ślubu dozgonnej czystości. Nie będąc profesją rad ewangelicznych na sposób przyjęty w instytutach życia konsekrowanego, zawiera jednak w sobie pragnienie i zobowiązanie do urzeczywistniania ich ducha na właściwej członkiniom świeckiej i wdowiej drodze życia. 
63 Por. Jan Paweł II, Pastores dabo Vobis, 34; Vita consecrata, 64; Papieskie Dzieło Powołań Duchowych, Rozwój duszpasterstwa powołań w Kościołach lokalnych, 32. 

ANEKS I

Zakony męskie i żeńskie na Pomorzu Zachodnim

Znaczną rolę w rozbudowie organizacji kościelnej biskupstwa kamieńskiego odgrywały zakony męskie i żeńskie. Praktycznie wszystkie występujące zakony w średniowiecznym Kościele powszechnym miały również swoje konwenty na Pomorzu Zachodnim. Istniały tutaj zakony: 
-   mnisze: benedyktyni i benedyktynki, cystersi i cysterki oraz kartuzi,
-   kanonicy regularni: kongregacji św. Wiktora, premonstratensi i premonstratenski, 
-   mendykanckie (żebrzące): dominikanie, franciszkanie, augustianie i augustianki oraz karmelici, 
-   rycerskie: joannici, templariusze i krzyżacy.
Najstarszą placówką zakonną na Pomorzu Zachodnim był klasztor benedyktynów w Słupi nad Pianą (dziś Stoipe w Niemczech) założony w 1153 r. przez biskupa Wojciecha - było to równocześnie jedyne opactwo benedyktynów na Pomorzu. Najliczniejszą grupą byli cystersi. Początki ich fundacji na terytorium biskupstwa kamieńskiego sięgają drugiej połowy XII w. Pierwsze opactwo zostało ufundowane     w Darguniu k. Dymina. Było to pierwsze opactwo z sieci dziesięciu klasztorów męskich fundowanych na tym terytorium. W sumie działało na Pomorzu Zachodnim u schyłku średniowiecza 49 klasztorów męskich i 15 żeńskich. Zakony te zajmowały się nie tylko duszpasterstwem, ale także podnoszeniem kultury i gospodarności wśród pracującej ludności: uprawą roli, budową dróg, młynów, ogrodnictwem, pszczelarstwem. 
Niestety wraz z prowadzeniem protestantyzmu na Pomorzu Zachodnim, 13 grudnia 1534 r., wszystkie klasztory zostały zlikwidowane. Ich odrodzenie następowało dopiero począwszy od drugiej połowy w XIX w. Na terenie biskupstwa berlińskiego zaczęły się osiedlać różne zakony męskie i żeńskie, jak np.: Siostry „Dobrego Pasterza” (1850), Siostry Miłosierdzia (1861), Siostry Boromeuszki (1862 - Poczdam, Święciechowo i Straslund, 1867 - Berlin i Szczecin), ojcowie Dominikanie (1862 - Poczdam). 
Kiedy 15 sierpnia 1945 r. powstała Administracja Apostolska Kamieńska, Lubuska i Prałatury Pilskiej, pierwszym jej bardzo odczuwalnym problemem był brak kapłanów. Na jej terenie pozostało tylko dziesięciu księży zakonnych z pięciu zakonów. W miarę szybko przybywali nowi kapłani zakonni. Najliczniejszą grupę stanowili księża chrystusowcy, ale także franciszkanie, misjonarze św. Wincentego    a Paulo, salezjanie, oblaci, zmartwychwstańcy, saletyni. W 1970 r. w gorzowskiej administracji apostolskiej pracowało 420 księży zakonnych W tej liczbie, 78 pracowało na stanowisku proboszcza, a 176 na stanowisku wikariusza, 125 było katechetami, 11 było kapelanami, 11 z nich było profesorami w Wyższym Seminarium Duchownym  w Gościkowie-Paradyżu, 2 w duszpasterstwie akademickim, 14 pracowało przy kościołach zakonnych (ale nie parafialnych), a 3 pełniło inne obowiązki.
Podobnie trudna sytuacja była w przypadku sióstr zakonnych. Na obszarze gorzowskiej administracji apostolskiej przed 1939 rokiem było siedem czynnych żeńskich zgromadzeń zakonnych; w 41 miejscowościach pracowało 308 sióstr. Po zakończeniu wojny z wyżej wymienionych placówek pozostały tylko 54 siostry z pięciu zgromadzeń w szesnastu domach zakonnych. Na początku zaś lat 70. XX w. na terenie administracji gorzowskiej pracowało ponad 700 sióstr z 38 zgromadzeń. Mieszkały one w stu domach zakonnych.
Rola zakonów i zgromadzeń męskich oraz żeńskich na terenie ordynariatu gorzowskiego była nieoceniona. Ich praca owocuje po dzień dzisiejszy.

ANEKS II

Zakony męskie i żeńskie na terenie Gorzowskiej Administracji Apostolskiej w latach 1945–1972.

I. Zakony i zgromadzenia zakonne męskie

W 1949 r. pracowało 137 kapłanów zakonnych z piętnastu zakonów i zgromadzeń zakonnych. Najliczniej reprezentowani byli chrystusowcy (30) i salezjanie (25), franciszkanie konwentualni (16), misjonarze św. Wincentego a Paulo (15), franciszkanie kapucyni (12) i oblaci (10). Byli też obecni zmartwychwstańcy (7), saletyni (5), jezuici (4), franciszkanie (3), misjonarze Świętej Rodziny (3), bazylianie (2), filipini (2), kanonicy regularni (2) oraz jeden kapłan z Congregatio Presbyterorum a Sancta Maria de Tinchebray.
W 1955 r. pracowało 167 kapłanów zakonnych z 14 zakonów    i zgromadzeń zakonnych. Najliczniej reprezentowani byli salezjanie (40), chrystusowcy (33) i Misjonarze św. Wincentego a Paulo (27), franciszkanie konwentualni (15), franciszkanie kapucyni (14) i oblaci (10). Zmartwychwstańców było ośmiu, Misjonarzy Świętej Rodziny siedmiu, saletynów sześciu, filipinów pięciu oraz po dwóch franciszkanów, kanoników regularnych lateraneńskich i werbistów, pracował też jeden bazylianin.
W 1959 r. pracowało 318 kapłanów zakonnych z 17 zakonów   i zgromadzeń zakonnych. Pod względem liczebności wyraźnie dominowali salezjanie (67) i chrystusowcy (65). Wyróżniali się także Misjonarze św. Wincentego a Paulo (30) i franciszkanie konwentualni (24); oblatów było 13, franciszkanów kapucynów 12, zmartwychwstańców 12, saletynów 10 i Misjonarzy Świętej Rodziny 10. Ponadto w ordynariacie gorzowskim pracowało jeszcze pięciu filipinów, czterech kanoników regularnych lateraneńskich, czterech redemptorystów, czterech pallotynów i po trzech jezuitów, bazylianów, franciszkanów i werbiści (3). We Wschowie pracowało dwóch braci zakonnych franciszkanów.
W 1969 r. pracowało 407 księży zakonnych z 18 zakonów i zgromadzeń zakonnych. Byli oni zatrudnieni w zdecydowanej większości w duszpasterstwie parafialnym. Liczebnie przewodzili salezjanie (118), chrystusowcy (65), franciszkanie konwentualni (48) i misjonarze św. Wincentego a Paulo (30 księży - dwunastu z nich pracowało w Wyższym Seminarium Duchownym w Paradyżu i Kurii Biskupiej w Gorzowie Wlkp., a osiemnastu w duszpasterstwie parafialnym). Zmartwychwstańcy liczyli 19 księży, oblaci - 21, salwatorianie - 17, franciszkanie kapucyni - 16, saletyni - 15, misjonarze Świętej Rodziny - 11, pallotyni - 9, jezuici - 8, filipini - 7, kanonicy regularni lateraneńscy - 7, redemptoryści - 5, sercanie - 4, bazylianie  i werbiści - 3.

II. zakony i zgromadzenia zakonne żeńskie
    (ale tylko te, które swoją działalnością objęły 
    późniejsze tereny diecezji szczecińsko-kamieńskiej):

1.  Zgromadzenie Sióstr Benedyktynek-Samarytanek Krzyża Chrystusowego (ss. benedyktynki) - Moryń, Brzeziny. 
2.  Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza (ss. boromeuszki) - Międzyzdroje. 
3.  Zgromadzenie Sióstr św. Feliksa z Kantalicio III Zakonu Reguł. św. Franciszka Serafickiego (ss. felicjanki) - Dębno Lubuskie, Stargard Szczeciński (ul. Chrobrego 37), Stargard Szczeciński (ul. Marii Curie Skłodowskiej 1). 
4.  Zakon Mniszek Kamedułek (siostry kamedułki - kontemplacyjne) - Szczecin, Al. Wojska Polskiego 84. 
5.  Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny - Gryfice. 
6.  Zgromadzenie Sióstr Najświętszej i Niepokalanej Panny Maryi (ss. marianki) - Świnoujście. 
7.  Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP Niepokalanie Poczętej (Panewniki) - Maszewo. 
8.  Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP Niepokalanie Poczętej (starowiejskie) - Szczecin. 
9.  Zgromadzenie Sióstr Urszulanek Najśw. Serca Jezusa Konającego (ss. urszulanki) - Szczecin Niebuszewo, Police. 
10.  Zgromadzenie Sióstr Jezusa Chrystusa Miłosiernego Odkupiciela - Myślibórz. 
11.  Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Duszy Chrystusa Pana - Resko, Kamień Pomorski. 
12.  Zgromadzenie Sióstr Służebnic NMP Niepokalanie Poczętej - Goleniów. 
13.  Zgromadzenie Sióstr od Opatrzności Bożej - Szczecin-Glinki, Trzebiatów. 
14.  Zgromadzenie Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia (ss. orionistki) - Trzcińsko Zdrój. 
15.  Zgromadzenie Sióstr Rodziny Betańskiej (ss. betanki) - Barlinek, Cychry. 
16.  Zgromadzenie Sióstr Michaelitek - Chojna. 
17.  Zgromadzenie Sióstr Misjonarek św. o. Benedykta - Płoty. 
18.  Zgromadzenie Sióstr Felicjanek misjonarek (od 1959 r. Zgromadzenia Sióstr Misjonarek Chrystusa Króla dla Polonii Zagranicznej) - Szczecin, Sarbia, Suchań. 
19.  Zgromadzenie Sióstr „Wspólnej Pracy” od Niepokalanej Maryi (ss. Wspólnej Pracy) - Choszczno. 
20.  Zgromadzenie sióstr Najświętszego Imienia Jezus pod opieką Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych - Pyrzyce, Chociwel.

ANEKS III

Zakony i zgromadzenia zakonne męskie i żeńskie w Diecezji Szczecińsko-Kamieńskiej, stan z 28 czerwca 1972 r.

I. Zakony i zgromadzenia zakonne męskie

1.  Zakon Towarzystwa Jezusowego TJ (księża jezuici) - Szczecin, 
2.  Stowarzyszenie Apostolstwa Katolickiego SAC (księża palotyni) - Szczecin, 
3.  Zgromadzenie Księży Saletynów MS (księża saletyni) - Resko, 
4.  Towarzystwo Salezjańskie SDB (księża salezjanie) - Boleszkowice, Banie, Dębno Lubuskie, Kobylanka, Nawodna, Nowogródek Pomorski, Różańsko, Sarbinowo, Swobnica, Szczecin-Gumieńce, Szczecin-Wielgowo, Trzcinna, Warnice k. Chojny, 
5. Towarzystwo Boskiego Zbawiciela SDS (księża salwatorianie) - Krzywin Gryfiński, Widuchowa, Kołczewo, 
6.  Towarzystwo Chrystusowe dla Wychodźstwa TChr (księża chrystusowcy) - Bielice, Brojce, Chociwel, Dobrzany, Gryfice, Goleniów, Marianowo, Płoty, Pyrzyce, Stargard Szcz., Szczecin, Szczecin-Podjuchy, Szczecin-Zdroje, Tetyń, Wicimice.

II. Zakony i zgromadzenia zakonne żeńskie

1.  Zgromadzenie Sióstr Benedyktynek-Samarytanek Krzyża Chrystusowego (ss. benedyktynki) - Moryń, Brzeziny, 
2.  Zgromadzenie Sióstr Rodziny Betańskiej (ss. betanki) - Barlinek, Cychry, 
3.  Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza (ss. boromeuszki) - Międzyzdroje, 
4.  Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Duszy Chrystusa Pana - Resko, Kamień Pomorski, 
5.  Zgromadzenie Sióstr św. Feliksa z Kantalicio III Zakonu Reguły św. Franciszka Serafickiego (ss. felicjanki) - Dębno Lubuskie, Stargard Szczeciński (ul. Chrobrego 37), Stargard Szczeciński (ul. Marii Curie Skłodowskiej 1), 
6.  Zgromadzenie Sióstr Felicjanek Misjonarek - Szczecin, 
7. Zgromadzenie Sióstr Najświętszej i Niepokalanej Panny Maryi (ss. marianki) - Świnoujście, 
8.  Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny - Gryfice, 
9.  Zgromadzenie Sióstr Misjonarek św. o. Benedykta - Płoty, 
10.  Zgromadzenie Sióstr Michaelitek - Chojna, 
11.  Zgromadzenie Sióstr od Opatrzności Bożej - Szczecin-Glinki, Trzebiatów, 
12.  Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP Niepokalanie Poczętej (Panewniki) - Maszewo, 
13.  Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP Niepokalanie Poczętej (starowiejskie) - Szczecin, 
14.  Zgromadzenie Sióstr Służebnic NMP Niepokalanie Poczętej - Goleniów, 
15.  Zgromadzenie Sióstr Urszulanek Najśw. Serca Jezusa Konającego (ss. urszulanki) - Szczecin-Niebuszewo, Police, 
16.  Zgromadzenie Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia (ss. orionistki) - Trzcińsko Zdrój, 
17.  Zgromadzenie Sióstr Jezusa Chrystusa Miłosiernego Odkupiciela - Myślibórz, 
18.  Zgromadzenie Sióstr „Wspólnej Pracy” od Niepokalanej Maryi (ss. Wspólnej Pracy) - Choszczno.

ANEKS IV

Zakony i zgromadzenia zakonne męskie i żeńskie 
w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej, 
stan z dnia 31 grudnia 2006 r.

I. Zakony i zgromadzenia zakonne męskie

Lp.        Nazwa Zakonu           Ilość zakonników 
      
1. 	Chrystusowcy 			- 65
2. 	Salezjanie 			- 64
3. 	Salwatorianie 			- 11 
4. 	Dominikanie			- 10 
5. 	Jezuici 				-   9
6. 	Pallotyni 			-   9
7. 	Redemptoryści 			-   8
8. 	Franciszkanie 			-   4
9. 	Paulini 				-   3
10. 	Cystersi 			-   1
11. 	Sercanie 			-   1

		Razem:		         - 185

II. Zakony i zgromadzenia zakonne żeńskie

Lp.   		    Nazwa   		        domów   sióstr  Na prawach      Na prawach
						                     papieskich      diecezjalnych
1.     Mniszki Bose Zakonu Najświętszej 
		Maryi Panny z Góry Karmel	1       	17	   tak
2. 	SS. Benedyktynki Samarytanki	   	3	15	   tak
3.	SS. Betanki				2	  5	   tak
4.	SS. Boromeuszki			1	  3	   tak
5.	SS. Duszy Chrystusowej 		2 	  6	   tak
6.  	SS. Felicjanki				3	12	   tak
7.  	SS. Jezusa Miłosiernego 		4	19			      tak
8.  	SS. Karmelitanki Dzieciątka Jezus	1	  7	   tak
9.  	SS. Maryi Niepokalanej		   	1	  6 	   tak
10.	SS. Marii Magdaleny od Pokuty		1	  3	   tak
11.	SS. Misjonarki Chrystusa Króla 		5	20 	tak
12.	SS. Misjonarki św. Rodziny		1 	  4 	tak
13.	SS. Misjonarki Miłości 			1	  7 	tak
14.	SS. Małe Siostry Jezusa 		1	  3 	tak
15.	SS. Orionistki				1	  3 	tak
16.	SS. Opatrzności Bożej 			3	13 	tak
17.	SS. Salezjanki				1	  5 	tak
18.	SS. Salwatorianki			1	  3 	tak
19.	SS. Służebnice NMP (ob.wsch.)		1	  4 	tak
20.	SS. Służki NMP bezhabitowe 		2	  5	tak
21.	SS. Służebniczki Starowiejskie 		3	11 	tak
22.	SS. Urszulanki 				3	 9 	tak

	      Razem:			         42         180

Instytut Świecki Życia Konsekrowanego Świętej Rodziny
Świecki Instytut Karmelitański „Elianum” 		6
Wspólnota Uczennic Krzyża 			6 	46
Dziewice Konsekrowane 				 2
Wdowy konsekrowane 			         17

	      Razem:				         251

ANEKS V

WIKARIUSZ BISKUPI DO SPRAW ZAKONNYCH

1. Urząd wikariusza biskupiego

W pełnieniu posługi pasterskiej wobec instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego wspomaga biskupa diecezjalnego upoważniony do tego kapłan diecezjalny lub zakonny, np. referent lub dyrektor do spraw zakonnych czy instytutów życia konsekrowanego, dyrektor wydziału duszpasterskiego, wikariusz generalny, biskup pomocniczy; po soborze Watykańskim II Stolica Apostolska zaleciła, żeby to był wikariusz biskupi. Norma kodeksowa  w omawianej sprawie jest bardzo ogólna i brzmi: ilekroć domaga się tego potrzeba usprawnienia zarządzania diecezją, biskup diecezjalny może ustanowić jednego lub kilku wikariuszy biskupich, np. dla określonej części diecezji, dla wiernych jakiegoś obrządku, dla pewnej grupy osób (por. KPK, kan. 476); taką grupą osób są osoby życia konsekrowanego i nic nie stoi na przeszkodzie, żeby sprawy instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego biskup powierzył wikariuszowi biskupiemu. Słowo „może” wskazuje, że nie ma tu mowy o obowiązku prawnym; jest natomiast zalecenie pastoralne z pozostawieniem decyzji biskupowi. W Mutuae relationes (14.05.1978 r.) powiedziano mocniej: „wypada”: „Wypada, by dla męskich i żeńskich Instytutów był w diecezji stworzony urząd wikariusza biskupiego” (n. 54).

2. Zadania wikariusza biskupiego do spraw życia konsekrowanego

Można powiedzieć, że wskazuje na nie sama nazwa urzędu: „wikariusz biskupi” czyli ten, kto zastępuje biskupa w wypełnianiu posługi wobec instytutów życia konsekrowanego; jako zastępca i najbliższy współpracownik pomaga w wykonywaniu zadania, jakie   w zasadzie należy do samego biskupa (por. Mutuae relationes 54). Wikariusz biskupi wyposażony w wykonawczą władzę zwyczajną zastępczą jest ordynariuszem miejsca w sprawach, które odnoszą się do osób konsekrowanych. Biskup w dekrecie nominacyjnym określa szczegółowo zakres jego uprawnień i obowiązków związanych z wykonywaniem władzy i posługą pasterską. W Kodeksie wyliczono ich ponad 40; biskup może zlecić swojemu wikariuszowi wszystkie albo tylko niektóre. Z praktyki kurialnej w diecezjach polskich wiadomo, że ponad połowę z nich biskup diecezjalny załatwia sam; można powiedzieć, że domaga się tego natura sprawy, np. erekcja instytutu życia konsekrowanego na prawie diecezjalnym (PKP, kan. 579 i 589), zatwierdzenie jego konstytucji i wprowadzanie w nich zmiany (kan. 595), wyrażenie pisemnej zgody na założenie domu instytutu zakonnego (kan. 609) i zmianę jego przeznaczenia (kan. 612), powierzenie parafii kleryckiemu instytutowi zakonnemu lub kleryckiemu stowarzyszeniu życia apostolskiego, nominacja na proboszcza i wikariusza parafialnego zakonników, których przedstawił wyższy przełożony, nadanie zakonnikowi jakiegoś urzędu w diecezji (kan. 682) inkardynacja zakonnika do diecezji (kan. 693). Wikariusz biskupi prowadzi tego rodzaju sprawę, zbiera potrzebne informacje i materiały, przygotowuje uzasadniony racjami prawnymi i faktycznymi projekt decyzji i referuje biskupowi diecezjalnemu; nigdy nie działała wbrew jego woli i zamiarom (por. kan. 480).

Przytoczona norma prawna odnosi się nie tylko do aktów władzy, lecz i do wszystkich poczynań pastoralnych wikariusza biskupiego. Najważniejsze spośród nich to:
	- harmonijna współpraca z biskupem diecezjalnym, którego wikariusz biskupi jest zastępcą,
	- popieranie współpracy między różnymi instytutami oraz pomiędzy instytutami i klerem diecezjalnym (kan. 680),
	- koordynacja wszelkich dzieł i poczynań apostolskich z zachowaniem charakteru, celu poszczególnych instytutów i praw fundacyjnych (jw.),
	- utrzymywanie stałych kontaktów i dialog z osobami konsekrowanymi, które pracują w diecezji; (dialog jest nowym imieniem miłości), pomaga zobaczyć problemy w ich realnych proporcjach i pozwała je podejmować z możliwie największą nadzieją na sukces. Życie konsekrowane jawi się jako doświadczenie szczególnie sprzyjające dialogowi. Może się zatem przyczynić do kształtowania klimatu wzajemnej akceptacji i współpracy na różnych odcinkach działalności duszpasterskiej w Kościele lokalnym, jak ewangelizacja, katecheza, dzieła misyjne, praca charytatywna; wikariusz biskupi inspiruje i animuje te wspólne poczynania,
	- współpraca z diecezjalną referentką i pracownikami wydziału do spraw Instytutów Życia Konsekrowanego oraz Stowarzyszeń Życia Apostolskiego,
	- organizowanie dorocznych spotkań z przełożonymi wspólnot zakonnych żeńskich i męskich,
	- utrzymywanie kontaktów z Komisją Episkopatu do spraw Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego,   z Konferencjami Wyższych Przełożonych oraz wikariuszami biskupimi z innych diecezji,
	- informowanie instytutów życia konsekrowanego o życiu i działalności Kościoła lokalnego oraz o wkładzie tychże instytutów w życie diecezji,
	- troska o pogłębianie wiedzy wśród duchowieństwa diecezjalnego   i zdobywanie jej przez alumnów Seminarium Duchownego o istocie i roli życia konsekrowanego,
	- promowanie wspólnie prowadzonego duszpasterstwa powołań do posługi kapłańskiej i życia konsekrowanego,
	- ożywianie modlitwy we wspólnotach parafialnych w intencji powołań, przypominanie, żeby kaznodzieje i katecheci uwzględniali problematykę powołaniową do życia konsekrowanego w homiliach, na rekolekcjach, w katechezie szkolnej, na spotkaniach grup, ruchów i stowarzyszeń kościelnych,
	- szczególna troska o klasztory zakonów kontemplacyjnych i instytuty na prawie diecezjalnym,
	- rozeznawanie nowych form życia konsekrowanego, które pojawiają się w diecezji,
	- pomoc w załatwianiu różnego rodzaju spraw administracyjnych, przeprowadzanie konsultacji, gotowość do podjęcia się roli mediatora w sytuacjach konfliktowych, dopilnowanie, by były zawarte i dotrzymywane umowy o prace,
	- czynna współpraca i starania, by w deklaracjach i dekretach synodu partykularnego (kan. 443) i diecezjalnego (kan. 463), w których wikariusz biskupi uczestniczy jako członek z urzędu, sprawy życia konsekrowanego były coraz poprawniej określane.

3. Uwagi

Sprawy instytutów życia konsekrowanego jedni biskupi polscy powierzają referentom, inni dyrektorom wydziału spraw zakonnych czy instytutów życia konsekrowanego, a jeszcze inni wikariuszom biskupim. Większość tych zastępców biskupa ma do współpracy referentkę diecezjalną, niektórzy dwie, nieliczni zespół osób. Niezależnie od tego, czy jest to referat czy wydział do spraw życia konsekrowanego, a odpowiedzialnym za pasterską troskę o życie konsekrowane   w diecezji mianuje biskup referenta, dyrektora czy wikariusza biskupiego, zadaniem kościoła diecezjalnego jest poznawać i sumiennie podchodzić do tego wielkiego daru Bożego, którym są w Kościele i dla Kościoła osoby konsekrowane, instytuty życia konsekrowanego i stowarzyszenia życia apostolskiego.

ANEKS VI

REGULAMIN DLA ZAKONNYCH REFERENTEK W DIECEZJACH

I. Instytucja zakonnej referentki w diecezji

1. Instytucja zakonnych referentek w diecezjach została powołana do istnienia w marcu 1951 r. przez Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Prymasa Polski, na mocy specjalnych uprawnień udzielonych mu przez Stolicę Apostolską.
W ówczesnej, trudnej sytuacji Kościoła w Polsce, zadaniem zakonnych referentek diecezjalnych było koordynowanie współpracy międzyzakonnej zgodnie z wytycznymi Episkopatu Polski, zarządzeniami ordynariusza diecezji i Wydziału Spraw Zakonnych istniejącego przy Sekretariacie Prymasa Polski.
Praca zakonnych referentek w okresie rządów totalitarnych i prześladowania Kościoła okazała się bardzo pożyteczna dla instytutów zakonnych w diecezjach. Wytworzyły się bardzo pozytywne formy współpracy międzyzakonnej, pożyteczne w każdej rzeczywistości.
Obecnie, gdy zaistniała możliwość utrzymywania normalnych stosunków Kościoła w Polsce ze Stolicą Apostolską, Konferencja Episkopatu Polski w porozumieniu z Konferencją Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce, uznały za wskazane, by nadal podtrzymać instytucję referentek diecezjalnych i nadać im nowy status prawny w oparciu o mniejszy Regulamin.

II. Określenie i kwalifikacje

2. Referentka diecezjalna jest siostrą zgromadzenia zakonnego lub członkinią stowarzyszenia apostolskiego po ślubach wieczystych, która z chwilą nominacji jest łącznikiem pomiędzy Konferencją Wyższych Przełożonych a biskupem diecezjalnym i jego Kurią.
3. Referentka winna odznaczać się znajomością problematyki życia zakonnego, jego umiłowaniem, wrażliwością na potrzeby Kościoła i umiejętnością organizowania współpracy międzyzakonnej.

III. Sposób powoływania referentki
4. Kandydatkę na referentkę wyszukuje Konsulta poprzez swój Sekretariat w porozumieniu i za zgodą jej przełożonej wyższej oraz samej zainteresowanej siostry.
5. Przewodnicząca Konsulty przedstawia biskupowi diecezjalnemu kandydaturę siostry dla uzyskania „nihil obstat” na pełnienie funkcji zakonnej referentki w diecezji.
6. Po uzyskaniu „nihil obstat” przewodnicząca Konsulty zwraca się do biskupa diecezjalnego z prośbą o pisemną nominację dla siostry referentki.
7. Biskup diecezjalny mianuje na piśmie przedstawioną referentkę na okres pięciu lat. Po upływie kadencji, w porozumieniu z przewodniczącą Konsulty może być ona mianowana na następną kadencję.
8. Kopię nominacji biskup diecezjalny przesyła przewodniczącej Konsulty i przełożonej wyższej siostry referentki.
9. Referentka może być odwołana ze swego stanowiska przed upływem kadencji przez biskupa diecezjalnego, na wniosek jej przełożonej wyższej, przewodniczącej Konsulty lub na prośbę samej siostry referentki, po wzajemnym porozumieniu się stron.
10. Referentce zakonnej w diecezji, w zależności od potrzeb, można dodać do pomocy jedną lub kilka zastępczyń. Wówczas na terenie diecezji mogą być powołane dodatkowe punkty pracy międzyzakonnej, w których pracują zastępczynie w porozumieniu z referentką. Sposób powoływania i odwoływania zastępczyni jest taki sam jak referentki.

IV. Prawa i obowiązki Referentki

11. W sprawach zakonnych referentka utrzymuje kontakt z biskupem diecezjalnym i jego wikariuszem dla spraw zakonnych. Może być pracownikiem kurii biskupiej.
12. Referentka ma prawo i obowiązek brać udział w zebraniach referentek diecezjalnych organizowanych przez Konsultę i w Konferencjach Plenarnych Wyższych Przełożonych, ilekroć zostanie na nie zaproszona.
13. Organizuje i koordynuje pracę międzyzakonną w oparciu o zarządzenia biskupa diecezjalnego i wytyczne Konferencji Wyższych Przełożonych lub Konsulty. Główne formy tej współpracy są następujące:
	a) miesięczne skupienia dla przełożonych domowych i innych grup sióstr, w oparciu o roczny program opracowany i zatwierdzony przez Konsultę,
	b) organizowanie kursów i szkoleń dla sióstr,
	c) organizowanie okolicznościowych nabożeństw, dni modlitw o powołania, dni misyjnych, pielgrzymek i innych pożytecznych spotkań.
14. Informuje przełożone domowe o życiu Kościoła, o zarządzeniach Stolicy Apostolskiej, Konferencji Episkopatu Polski, biskupa diecezjalnego i jego Kurii oraz Konferencji Wyższych Przełożonych.
15. Przekazuje i wyjaśnia zarządzenia władz świeckich dotyczące instytutów życia konsekrowanego w celu uzgodnienia jednolitej postawy wspólnot zakonnych i właściwego ich funkcjonowania w społeczności państwowej.
16. Utrzymuje kontakt z klasztorami kontemplacyjnymi na terenie diecezji i przekazuje im potrzebne informacje.
17. Składa roczne sprawozdanie biskupowi diecezjalnemu i Konsulcie z przeprowadzonej pracy międzyzakonnej.

Konferencja Wyższych Przełożonych 
Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych, 

Warszawa, dnia 19 października 1994 r.

ANEKS VII

INSTYTUT ŚWIECKI ŻYCIA KONSEKROWANEGO ŚWIĘTEJ RODZINY

	Zamiar powołania do życia Wspólnoty Świętej Rodziny powstał z troski o posługę niesioną współczesnej rodzinie. Zamiar został wyrażony przez ks. bp. Kazimierza Majdańskiego po raz pierwszy w dokumencie pisanym z dnia 04.12.1982 r. Następnie zredagowana została „Reguła życia Wspólnoty Najświętszej Rodziny” (04.03.1983 r.), przedstawiona Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II w dniu 24.03.1984 r.(w przeddzień Jubileuszu Rodzin, który stał się równocześnie dniem oddania świata Niepokalanemu Sercu Maryi). W tym czasie zgłaszali się do Wspólnoty pierwsi kandydaci.
	W dniu 11.10.1986 r. ks. bp Kazimierz Majdański powołał dekretem. w sposób formalny (jako ówczesny ordynariusz diecezji szczecińsko-kamieńskiej) Wspólnotę Świętej Rodziny (Pia unio Sanctae Familiae), z zamiarem przekształcenia Wspólnoty Najświętszej Rodziny w Instytut Świecki Życia Konsekrowanego Świętej Rodziny, gdy tylko pozwolą na to warunki wymagane przez Kościół.
Pierwsze Konstytucje Wspólnoty Świętej Rodziny podpisane zostały 04.10.1986 r. Aktualne zaś obowiązują od dnia 24.01.1998 r.
	Instytut Świętej Rodziny odnajduje swoje korzenie w ofierze jej założyciela, więźnia obozu koncentracyjnego w Dachau. Współwięźniowie obozu, księża polscy, zwrócili się do Opiekuna Świętej Rodziny prosząc o dar wolności, w dniu 22 kwietnia 1945 r., w obliczu ostatecznej zagłady, przyrzekając m.in. posługę na rzecz odrodzenia rodziny polskiej, jako dziękczynienie za ocalenie. Korzenie obozowe stanowią wspólne źródło Instytutu Świętej Rodziny oraz Instytutu Studiów nad Rodziną. 
	Istotny udział w powstaniu Wspólnoty miała dr n. med. Monika Wójcik, od dawna współpracująca, na życzenie Prymasa Tysiąclecia z ks. abp. K. Majdańskim. Jest współzałożycielką Instytutu, pełni rolę Odpowiedzialnej Kręgu żeńskiego i Zastępczyni Głównego Odpowiedzialnego Instytutu Świętej Rodziny.
	Powołanie Wspólnoty, jej rozwój i wszystkie jej zadania zostały całkowicie zawierzone Świętej Rodzinie, która jest „pierwowzorem i przykładem rodzin chrześcijańskich” (Familiaris consortio, 86). Duchowość członków Wspólnoty oparta jest na oddaniu Świętej Rodzinie. Pierwsze uroczyste złożenie aktu oddania Rodzinie Świętej przez założycieli Wspólnoty odbyło się w dniu 24.09.1985 r. w Kaliskim Sanktuarium Świętej Rodziny. Złożenie ślubów wieczystych przez założyciela Instytutu i ponowienie ślubów wieczystych (złożonych w roku 1963 na ręce Prymasa Tysiąclecia w Instytucie Pomocnic Maryi) przez współzałożycielkę odbyło się dnia 25.12.1988 r. w kaplicy domu Wspólnoty w Łomiankach.
	Pierwsi członkowie zwyczajni, kapłani, rozpoczęli okres swojej formacji w roku 1984, a w 1991 roku złożyli profesję wieczystą. W roku następnym zostały złożone śluby wieczyste przez pierwszych świeckich członków Wspólnoty.
	Promieniowanie duchowości Wspólnoty Świętej Rodziny wśród francuskich przyjaciół owocuje pierwszymi w 1986 r., a potem kolejnymi afiliacjami rodzin i innych świeckich. Ten rodzaj uczestnictwa w charyzmacie Instytutu Świętej Rodziny stał się dostępny dla osób    o różnych powołaniach i obejmuje różne kraje.
	Wielkim duchowym darem dla Wspólnoty było odczytywanie nauki Ojca Świętego jako wskazania dla swojej działalności apostolskiej. Stało się ono wezwaniem do złożenia Votum Dziękczynnego Trójcy Przenajświętszej za przyjście Słowa Wcielonego na Ziemię, na ręce Ojca Świętego w dniu 16.07.1987 r.
	Wspólnota służy od początku Instytutowi naukowemu, służąc jednocześnie ewangelizacji rodzin. Nowy kształt służby rodzinom, został zapoczątkowany w roku 1986. Podjęto wtedy inicjatywę spotkań modlitewnych przed Ikoną Świętej Rodziny, znajdującą się w kaplicy Instytutu Studiów nad Rodziną. Kolejne zaś kręgi rodzin, zwane Ogniskami Świętej Rodziny, zaczęły powstawać w różnych regionach Polski. Ciągle udoskonalany program apostolskiej posługi wobec rodzin konkretyzuje się w comiesięcznych dniach skupienia Ognisk, w rekolekcjach wakacyjnych oraz w stałym kierownictwie duchowym i rekolekcjach indywidualnych młodzieży i małżonków. Praktyka wyjazdów na rekolekcje całych rodzin w okresie wakacyjnym połączona z wypoczynkiem, została zapoczątkowana w 1988 r. Obecnie temu celowi służy Dom Świętej Rodziny w Wisełce na wyspie Wolin. Erygowanie Domu, ze szczególnym błogosławieństwem Ojca św. Jana Pawła II, miało miejsce w dniu 16.07.1994 r.
	W dniu 19.03.1999 r. ówczesny ordynariusz archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, ks. abp Marian Przykucki, upoważniony przez Kongregację Instytutów Życia Konsekrowanego, zatwierdził kanoniczne przekształcenie Wspólnoty Świętej Rodziny w Instytut Świecki Życia Konsekrowanego Świętej Rodziny na prawach diecezjalnych, zatwierdzając również Konstytucje Instytutu.

ANEKS VIII

MNISZKI BOSE ZAKONU NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY 
Z GÓRY KARMEL

	Karmel p.w. Miłości Miłosiernej w Szczecinie powstał na prośbę Ks. Arcybiskupa Kazimierza Majdańskiego z fundacji częstochowskiej 25 marca 1983 roku. W czerwcu następnego roku otwarto nowicjat. Budowę klasztoru rozpoczęto w maju 1986 roku. W trzy lata później wspólnota zamieszkała w nowym, lecz jeszcze niewykończonym budynku klasztornym. 13. grudnia 1990 roku Ks. Biskup Marian Błażej Kryszyłowicz dokonał konsekracji kaplicy. Po osiągnięciu wymaganej liczby sześciu profesek wieczystych Ks. Arcybiskup Kazimierz Majdański, upoważniony przez Stolicę Apostolską, dokonał 30 marca 1991 r. kanonicznej erekcji Karmelu w Szczecinie. Pierwsze wybory przeoryszy odbyły się w tym samym roku - 8. maja. Obecnie w klasztorze żyje 17 sióstr. 
	Zakon Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel jest zakonem kontemplacyjnym, klauzurowym, tzn. oddzielonym od świata, by oddać się bardziej intensywnemu życiu modlitwy. Nowe oblicze, ściśle kontemplacyjne, nadała Zakonowi św. Teresa od Jezusa, powracając do samych początków Karmelu, do życia samotnego, pustelniczego, oddanego modlitwie, jakie prowadzili pierwsi Ojcowie z Ziemi Świętej, żyjący na Karmelu w cieniu wielkich tradycji proroka Eliasza.
	Św. Teresa, reformując Zakon Karmelitański, harmonijnie połączyła ducha pustelniczego z rodzinną atmosferą małych wspólnot. 
	Karmelitanki Bose żyją samotnie z Bogiem samym, ale mają w ciągu dnia także chwile życia wspólnego. Eucharystia, odmawianie Liturgii Godzin, posiłki i rekreacja jednoczą wspólnotę. Ważnym elementem każdego dnia jest praca. Siostry pragną dzielić los ludzi ubogich, zdobywając w trudzie środki konieczne do życia. Oprócz codziennych prac domowych wykonują pracę zarobkową. W szczecińskim klasztorze Siostry zajmują się szyciem szat liturgicznych. Istnieje tu również pracownia ikon. 
	Św. Teresa od Jezusa wyznaczyła nowej rodzinie Karmelu cel apostolski, ukierunkowując modlitwę, praktykę samotności i całe życie Karmelitanek Bosych ku służbie Kościołowi. Modlitwa i ofiara z Kościołem i za Kościół jest wyłącznym, kontemplacyjnym apostolatem Karmelitanek Bosych. Siostry nie prowadzą żadnej działalności zewnętrznej. 
	Szczególną troską modlitewną Karmel Miłości Miłosiernej ogarnia Kościół Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej. Siostry nieustannie modlą się za wszystkich jego członków, zwłaszcza za kapłanów, a także o nowe, święte powołania do kapłaństwa. 
	Klasztor wyobraża samą głębię Kościoła - serce, w którym Duch wciąż tchnie i wstawia się w błaganiach za potrzeby całej wspólnoty, gdzie nieprzerwanie wznoszone są podziękowania za życie, które On każdego dnia rozdaje. 
	Klauzurowe mniszki kontemplacyjne pragną wypełnić w najwyższym stopniu pierwsze przykazanie Pana: „Będziesz miłował Pana, Boga swego, całym swoim sercem, całą swoja duszą, całą swoją mocą i całym swoim umysłem”, czyniąc je pełnym sensem swego życia. Dążą one do doskonałości, wybierając Boga jako „jedynego, niezbędnego”, miłując Go w sposób wyłączny jako „Wszystko wszystkich rzeczy”, składając ofiarę z wszelkiego dobra, z najdroższych spraw ludzkich, aby mogły oddać się Jedynemu w tajemnicy miłości całkowitej i wyłącznej. Tak, więc sama obecność Karmelitanek Bosych, ich życie całkowicie i w pełni bezinteresownie oddane Bogu jest głoszeniem i rozprzestrzenianiem się prymatu Boga, jest milczącym promieniowaniem miłości.
	To milczące przesłanie Siostry pragną ofiarowywać mieszkańcom ziemi szczecińsko - kamieńskiej, na której żyją, jak i całemu dzisiejszemu światu, bardziej niż kiedykolwiek potrzebującemu autentycznych wartości duchowych.
	Mniszki użyczają przestrzeni milczenia i samotności osobom, które pragną pogłębić życie modlitwy, a także noszą w sercach cierpienie i niepokoje wszystkich, którzy proszą je o modlitwę.
Szczeciński Karmel od 1995 roku jest miejscem regularnych ekumenicznych spotkań modlitewnych. Siostry modlą się wspólnie    z przedstawicielami Kościołów i wspólnot chrześcijańskich z terenu Archidiecezji o jedność wszystkich wierzących w Jezusa.
	W ten sposób głęboko złączone z dziejami Kościoła i współczesnego człowieka współpracują duchowo przy budowaniu Królestwa Chrystusowego, aby „Chrystus był wszystkim we wszystkich”.

ANEKS IX

WSPÓLNOTA UCZENNIC KRZYŻA

	Początki Wspólnoty Sióstr Uczennic Krzyża związane są z pracą katechetyczną s. Christiany Mickiewicz, nazaretanki. Problemy związane z laicyzacją społeczeństwa w warszawskiej dzielnicy w latach 70. XX wieku i wynikający stąd ogrom pracy i zadań duszpasterskich wzbudzają w Siostrze przekonanie o konieczności odwołania się do pomocy świeckich współpracowników. Zbiega się to z zapoznaniem Siostry z Ruchem Pomocników Matki Kościoła zainicjowanym przez Księdza Prymasa Stefana Wyszyńskiego. W tym ruchu odnajduje Siostra doktrynę Soboru Watykańskiego II o formacji laikatu do odpowiedzialności za Kościół. Sprawy te mają dla Siostry szczególne znaczenie i stają się główną inspiracją do działań apostolskich. Doktryna wypracowana przez Kościół posoborowy pokrywa się z Siostry wewnętrznym pragnieniem apostołowania na rzecz świeckich, wśród świeckich i we współpracy z nimi, dając jednocześnie temu pragnieniu podstawy i ukierunkowanie teologiczne. Za zgodą swoich przełożonych  s. Christiana coraz bardziej angażuje się w pracę apostolską i w roku 1975 zostaje powołana do Konsulty Pomocników Matki Kościoła (PMK) w archidiecezji warszawskiej. Powstają grupy apostolskie, które chcą służyć tej sprawie. S. Christiana coraz bardziej uświadamia sobie,   że nie wystarczy tymczasowość działań. Widzi potrzebę stałych grup apostolskich, a także niezbędną ich formację. W ten sposób rodzi się w Siostrze przekonanie, że powinna powstać wspólnota oddana dziełu formacji apostołów świeckich. W te pierwsze przemyślenia i prace Pan Bóg wkracza z łaską krzyża. Słabe zdrowie s. Christiany ulega pogorszeniu. Czas choroby jest okresem krystalizacji świadomości,   że to właśnie Siostrę Bóg powołuje jako inicjatorkę takiej wspólnoty.
	Z choroby i wewnętrznego cierpienia Siostra wychodzi zdecydowana na podjęcie tak rozumianej woli Bożej. W dziękczynnej pielgrzymce na Jasną Górę powierza Pani Jasnogórskiej rysujące się przed nią zadania. U swych przełożonych znajduje siostra zrozumienie i akceptację na kontynuowanie działalności apostolskiej, która już zaczyna przekraczać ramy powołania nazaretańskiego. W tym czasie przebywa w domu nazaretańskim w Kaliszu Wlkp. i nawiązuje pierwsze kontakty z przyszłymi kandydatkami do wspólnoty.
	Zimą 1981 r. na rekolekcjach Pomocników Matki Kościoła w Czarnieckiej Górze s. Christiana dzieli się myślą o konieczności powstania wspólnoty poświęconej formacji apostołów świeckich z uczennicą III klasy Liceum Ogólnokształcącego z Ostrowa Wlkp. Barbarą Maciejewską, późniejszą s. Maksymilianą. Podczas kolejnych rekolekcji PMK w Czułowie tę samą myśl wypowiada siostra na modlitwie, co spotyka się z żywą reakcją następnych dziewcząt.
	Jesienią 1981 r. odbywa się w Poznaniu pierwszy dzień skupienia dla dziewcząt myślących o poświęceniu się Bogu i Kościołowi,   z udziałem  ks. Mariana Piątkowskiego, krajowego duszpasterza Dzieła Pomocników Matki Kościoła. Od tego momentu spotkania te kontynuowane są regularnie. W czasie nocnego czuwania z 14/15 sierpnia 1982 r. czwórka dziewcząt podejmuje decyzję pracy wśród ludzi zagubionych w życiu, o niespokojnym sumieniu i zerwanej łączności z Bogiem  i bliźnimi. Zawierzają Bogu swe powołanie i składają akt całkowitego oddania Matce Bożej. Trzy spośród nich: s. Maksymiliana, s. Ancilla i s. Regina kilkanaście lat później składają śluby wieczyste we Wspólnocie. Podejmują studia teologiczne, katechizację i pracę z grupami młodzieżowymi oraz posługę wśród chorych. Wiele razy dane jest im doświadczać jak bardzo Bóg troszczy się o wszelkie ich potrzeby, szczególnie wtedy, gdy zawierzają Mu bezgranicznie. Kontakt z młodzieżą borykającą się z różnymi trudnościami staje się umocnieniem podjętej decyzji i potwierdzeniem potrzeby takiej Wspólnoty, która chce być otwarta na każdą samotność człowieka. Bóg pozwala dalej odczytywać swoje plany. Rok później s. Christiana mieszka już razem z dziewczętami. Dokonuje się to za pełną zgodą władz nazaretańskich.
	W dniu 1 grudnia 1985 roku, ksiądz biskup Kazimierz Majdański wydał dekret o utworzeniu nowicjatu dla kandydatek Instytutu Życia Konsekrowanego Uczennic Krzyża, a w dniu 24 marca 1989 roku wydał dekret o ustanowieniu Wspólnoty Uczennic Krzyża.
	Wspólnota Uczennic Krzyża posiada następujące placówki w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej: Szczecin - Stołczyn, ul. Kościelna 4a; Szczecin,  ul. Papieża Pawła VI nr 4 (Kuria Metropolitalna); Szczecin, przy par. pw. Św. Dominika,  Plac Ofiar Katania 1; Szczecin, przy par. pw. Świętej Rodziny, ul. Królowej Korony Polskiej 27; Szczecin - Dąbie, Plac Kościelny 2; Choszczno, ul. Rynek 1; Świnoujście Przytór, ul. Szmaragdowa 6.
	Misją Uczennic Krzyża jest formacja ludzi świeckich oparta na duchowości Wspólnoty. Cel ten realizują siostry przez: organizowanie rekolekcji, dni skupienia, prowadzenie grup duszpastersko-ewangelizacyjnych i całoroczną prace z tymi grupami oraz działalność ewangelizacyjna w szerszym zakresie np. wyjazdy apostolskie przy współudziale osób świeckich, katecheza i kontakty indywidualne. Ponadto Siostry prowadzą roczną, stacjonarną Szkołę Wiary i Nowej Ewangelizacji oraz Krąg Rodzin Uczniów Krzyża i Wspólnotę Ewangelizacyjną Uczniów Krzyża.
	Wspólnota Uczennic Krzyża jest publicznym stowarzyszeniem wiernych i przygotowuje się do otrzymania dekretu i przekształcenia się w Instytut Życia Konsekrowanego na prawie diecezjalnym.